Η ανακοίνωση της κινηματογραφικής μεταφοράς της «Οδύσσειας» από τον Christopher Nolan αναζωπύρωσε μια διαχρονική συζήτηση. Κάθε φορά που ένας σπουδαίος δημιουργός αποφασίζει να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη ένα εμβληματικό λογοτεχνικό έργο, επανέρχονται τα ίδια ερωτήματα: Θα παραμείνει πιστός στο πρωτότυπο; Θα αλλοιώσει τους χαρακτήρες; Θα αλλάξει το βαθύτερο νόημα του έργου;
Οι προβληματισμοί αυτοί είναι απόλυτα κατανοητοί. Τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας δεν αποτελούν απλώς ιστορίες, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Κάθε νέα προσέγγιση ή ερμηνεία προκαλεί αναπόφευκτα συζητήσεις και συγκρίσεις.
Η πραγματική επιτυχία μιας κινηματογραφικής διασκευής
Ίσως όμως το ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι αν ο Christopher Nolan θα αποδώσει με απόλυτη ακρίβεια τον Όμηρο. Άλλωστε, κανένας σκηνοθέτης δεν μπορεί να αντικαταστήσει ένα έργο που παραμένει ζωντανό εδώ και σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια.
Η πραγματική επιτυχία μιας τέτοιας παραγωγής θα κριθεί αλλού.
Πόσοι θεατές, βγαίνοντας από την κινηματογραφική αίθουσα, θα θελήσουν να διαβάσουν για πρώτη φορά την «Οδύσσεια»;
Πόσοι θα αναζητήσουν ποιος ήταν πραγματικά ο Οδυσσέας, γιατί η Πηνελόπη αποτελεί διαχρονικό σύμβολο αφοσίωσης, ποιος ήταν ο ρόλος της Αθηνάς και γιατί το ταξίδι προς την Ιθάκη εξακολουθεί να συγκινεί εκατομμύρια ανθρώπους σε κάθε γωνιά του κόσμου;
Εκεί βρίσκεται η πραγματική αξία μιας κινηματογραφικής μεταφοράς.
Οι μεγάλες ταινίες δημιουργούν νέους αναγνώστες
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι επιτυχημένες κινηματογραφικές διασκευές δεν επισκιάζουν τα πρωτότυπα έργα. Συχνά πετυχαίνουν ακριβώς το αντίθετο: γεννούν μια νέα γενιά αναγνωστών.
Μετά την τεράστια επιτυχία του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», εκατομμύρια άνθρωποι γνώρισαν το έργο του J.R.R. Tolkien. Το ίδιο συνέβη με το «Dune» του Frank Herbert, τις ιστορίες του Sherlock Holmes του Arthur Conan Doyle και πολλά ακόμη λογοτεχνικά έργα που μέχρι τότε θεωρούνταν δύσκολα ή απευθύνονταν σε περιορισμένο κοινό.
Η ποπ κουλτούρα, όσο κι αν συχνά υποτιμάται, διαθέτει μια μοναδική δύναμη: μπορεί να στρέψει ξανά το ενδιαφέρον του κοινού προς τα κλασικά έργα που σημάδεψαν την ιστορία της λογοτεχνίας.
Κριτική ή φόβος απέναντι στα κλασικά έργα;
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι κάθε διασκευή είναι επιτυχημένη ή ότι κάθε δημιουργική ελευθερία είναι δικαιολογημένη. Η κριτική αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έργα που αποτελούν θεμέλια του παγκόσμιου πολιτισμού.
Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην τεκμηριωμένη κριτική και στον φόβο.
Οι πραγματικά μεγάλες ιστορίες δεν φοβούνται τις νέες αφηγήσεις. Αντέχουν στον χρόνο, ξεπερνούν κάθε διαφορετική προσέγγιση και πολλές φορές αξιοποιούν αυτές τις νέες εκδοχές για να επιστρέψουν δυναμικά στο προσκήνιο.
Η «Οδύσσεια» δεν κινδυνεύει από τον Christopher Nolan
Ο Όμηρος δεν χρειάζεται προστασία από τον Christopher Nolan. Η «Οδύσσεια» έχει επιβιώσει από αυτοκρατορίες, πολέμους, θρησκευτικές συγκρούσεις, κοινωνικές ανατροπές και τεχνολογικές επαναστάσεις. Είναι ένα έργο που έχει αποδείξει διαχρονικά την αντοχή και την παγκόσμια απήχησή του.
Αυτό που πραγματικά απειλεί κάθε κλασικό έργο δεν είναι μια κινηματογραφική διασκευή.
Είναι η αδιαφορία.
Η μεγαλύτερη νίκη του πολιτισμού
Αν, χάρη σε μια κινηματογραφική παραγωγή, εκατομμύρια άνθρωποι επισκεφθούν ένα βιβλιοπωλείο για να αγοράσουν μια μετάφραση της «Οδύσσειας», αν θελήσουν να συμμετάσχουν σε μια λέσχη ανάγνωσης ή αν αποφασίσουν να ταξιδέψουν στην Ιθάκη για να γνωρίσουν τον τόπο που γέννησε έναν από τους σημαντικότερους μύθους της ανθρωπότητας, τότε ο πολιτισμός δεν έχει χάσει τίποτα.
Αντίθετα, έχει κερδίσει κάτι πολύ σημαντικότερο.
Έχει αποκτήσει εκατομμύρια νέους συνομιλητές.
