Δεν ήταν μόνο η φωνή, τα τραγούδια, τα ξανθά μαλλιά ή τα εντυπωσιακά κοστούμια. Η Ντόλι Πάρτον έζησε αποδεικνύοντας ότι μπορείς να κυνηγάς την επιτυχία χωρίς να γίνεσαι κυνικός, να πιστεύεις χωρίς να κρίνεις, να αποκτάς χρήματα χωρίς να ξεχνάς τη φτώχεια και να είσαι όσο εκκεντρικός θέλεις χωρίς να ζητήσεις ποτέ συγγνώμη γι’ αυτό.
Η Ντόλι Πάρτον έφυγε από τη ζωή στις 25 Αυγούστου, σε ηλικία 80 ετών, έχοντας προλάβει να συμπυκνώσει μέσα σε μία διαδρομή σχεδόν έξι δεκαετιών πολύ περισσότερα από μια μεγάλη μουσική καριέρα.
Το «Jolene», το «9 to 5», το «I Will Always Love You», δεκάδες άλμπουμ, κινηματογράφος, επιχειρήσεις, βραβεία, το Dollywood και μια παγκόσμια αναγνωρισιμότητα που ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια της country μουσικής αποτελούν το προφανές κομμάτι της ιστορίας της. Η επιτυχία της μετριέται εύκολα σε πωλήσεις, βραβεία και τραγούδια που πέρασαν από γενιά σε γενιά.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται αλλού.
Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτή η γυναίκα διαχειρίστηκε την καταγωγή της, τη διαφορετικότητά της, τα χρήματα, την πίστη, τη δημόσια εικόνα και, κυρίως, τη δύναμη που απέκτησε.
Δεν χρειάζεται να ντρέπεσαι για το σημείο από το οποίο ξεκίνησες
Η Ντόλι μεγάλωσε στο αγροτικό Τενεσί, σε μια πολυμελή οικογένεια με ελάχιστα χρήματα. Όταν αργότερα απέκτησε φήμη και πλούτο που θα της επέτρεπαν να ξαναγράψει από την αρχή τη βιογραφία της, δεν το έκανε.
Δεν προσπάθησε να απομακρυνθεί από τη φτώχεια της σαν να ήταν ένα ατυχές κεφάλαιο που έπρεπε να ξεχαστεί. Την έκανε μέρος της ταυτότητάς της.
Το «Coat of Many Colors» γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την εμπειρία: ένα παλτό που της έφτιαξε η μητέρα της από διαφορετικά κομμάτια υφάσματος, την κοροϊδία που δέχθηκε γι’ αυτό στο σχολείο και την παιδική της πεποίθηση ότι εκείνο το φτωχικό ρούχο είχε αξία επειδή ήταν φτιαγμένο με αγάπη.
Δεν εξωράισε τη φτώχεια. Δεν είπε ότι είναι ωραίο να στερείσαι. Έκανε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: αρνήθηκε να δεχθεί ότι το οικονομικό μέγεθος μιας οικογένειας καθορίζει και την ανθρώπινη αξία των μελών της.
Είναι μια λεπτή αλλά τεράστια διαφορά.
Δεν επιλέγουμε την αφετηρία μας. Επιλέγουμε όμως αν θα περάσουμε την υπόλοιπη ζωή μας προσπαθώντας να την κρύψουμε.
Δεν άφησε κανέναν να αποφασίσει πώς πρέπει να μοιάζει
Μετά έρχεται η εικόνα.
Τα τεράστια ξανθά μαλλιά, τα στρας, τα τακούνια, το έντονο μακιγιάζ, τα βαθιά ντεκολτέ, ολόκληρη εκείνη η αισθητική που για δεκαετίες έδινε στους πιο εύκολους επικριτές της την ευκαιρία να την αντιμετωπίζουν σαν καρικατούρα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια καταλάβαινε το αστείο πριν από όλους τους άλλους.
Δεν υπήρξε θύμα της εικόνας της. Υπήρξε η δημιουργός της.
Ήξερε ακριβώς τι έκανε, αυτοσαρκαζόταν γι’ αυτό και δεν αισθάνθηκε ποτέ την ανάγκη να φορέσει ένα σοβαρό ταγέρ για να αποδείξει ότι διαθέτει σοβαρό μυαλό. Άφησε τους άλλους να κάνουν το λάθος να υποτιμήσουν τη γυναίκα κάτω από την περούκα και στη συνέχεια έχτισε μια από τις ισχυρότερες καριέρες στην αμερικανική μουσική, ένα επιχειρηματικό οικοσύστημα και έναν κατάλογο τραγουδιών τεράστιας αξίας.
Σε μια βιομηχανία που επί δεκαετίες υπαγόρευε στις γυναίκες πώς πρέπει να φαίνονται για να αντιμετωπίζονται ως «σοβαρές», η Ντόλι απάντησε με περισσότερο στρας.
Και κέρδισε.
Το «9 to 5» δεν ήταν απλώς ένα εύστοχο pop-country τραγούδι. Έδωσε φωνή στην εμπειρία εκατομμυρίων εργαζόμενων γυναικών που βρίσκονταν αντιμέτωπες με άνιση μεταχείριση, περιορισμένες ευκαιρίες και παγιωμένες ιεραρχίες.
Η ίδια δεν χρειαζόταν να αυτοπροσδιορίζεται διαρκώς μέσα από πολιτικές ταμπέλες. Ο τρόπος με τον οποίο έζησε και διαχειρίστηκε την καριέρα της έλεγε αρκετά.
Μην ανταλλάσσεις αυτό που σου ανήκει με την αποδοχή των ισχυρών
Μία από τις πιο διδακτικές ιστορίες της καριέρας της δεν αφορά καν ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε, αλλά μια ηχογράφηση που δεν έγινε ποτέ.
Ο Elvis Presley ήθελε να τραγουδήσει το «I Will Always Love You».
Για μια νέα συνθέτρια της country, το να θέλει ο Elvis ένα τραγούδι σου ήταν κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια επαγγελματική επιτυχία. Ήταν σφραγίδα αποδοχής από την κορυφή της μουσικής βιομηχανίας.
Η χαρά της κράτησε μέχρι τη στιγμή που ο μάνατζερ του Presley, Colonel Tom Parker, απαίτησε μέρος — σύμφωνα με τις αφηγήσεις της ίδιας, το μισό — των publishing rights του τραγουδιού.
Η Ντόλι είπε όχι.
Και έκλαψε.
Δεν αρνήθηκε επειδή δεν την ενδιέφερε η ευκαιρία. Αρνήθηκε ακριβώς επειδή καταλάβαινε πόσο μεγάλη ήταν και, παρ’ όλα αυτά, γνώριζε ότι το copyright του τραγουδιού είχε μεγαλύτερη αξία από την προσωρινή αίγλη που θα της προσέφερε το όνομα του Elvis.
Χρόνια αργότερα, όταν η Whitney Houston έκανε το «I Will Always Love You» παγκόσμιο φαινόμενο, εκείνο το δύσκολο «όχι» απέκτησε άλλη διάσταση.
Ένα πολύ καθαρό μάθημα για την επιτυχία βρίσκεται μέσα σε αυτή την ιστορία: η μεγάλη ευκαιρία δεν είναι πάντα καλή συμφωνία.
Η ανάγκη να μας εγκρίνει ένας ισχυρότερος άνθρωπος μπορεί εύκολα να μας κάνει να παραδώσουμε κάτι που μας ανήκει. Η Πάρτον, σε μια εποχή και σε έναν χώρο όπου μια νεαρή γυναίκα δύσκολα επέβαλλε τους όρους της, κράτησε το δικό της.
Πίστευε βαθιά, χωρίς να θεωρεί ότι απέκτησε το δικαίωμα να κρίνει
Η σχέση της με την πίστη παρουσιάζει μια ακόμη ενδιαφέρουσα αντίφαση.
Η Πάρτον μεγάλωσε μέσα στη χριστιανική παράδοση του αμερικανικού Νότου, μιλούσε ανοιχτά για τον Θεό και δεν αποστασιοποιήθηκε ποτέ από την πίστη της. Την ίδια στιγμή υπήρξε επί δεκαετίες μια από τις πλέον αγαπητές προσωπικότητες στην LGBTQ+ κοινότητα και μιλούσε σταθερά υπέρ της αποδοχής και του σεβασμού της διαφορετικότητας.
Δεν θεωρούσε ότι η πίστη τής έδινε άδεια να επιθεωρεί τη ζωή του διπλανού της.
Το ακριβώς αντίθετο.
Για εκείνη, η αγάπη του άλλου δεν χρειαζόταν προηγουμένως πιστοποιητικό συμφωνίας μαζί του.
Και αυτή η στάση έχει ιδιαίτερη αξία σήμερα, σε μια εποχή κατά την οποία η θρησκεία, η πολιτική και η ταυτότητα χρησιμοποιούνται συχνά ως αφορμές για να υψωθούν ακόμη περισσότεροι τοίχοι ανάμεσα στους ανθρώπους.
Η πίστη που δεν γεννά καλοσύνη αλλά περιφρόνηση για τον διαφορετικό χρειάζεται, τουλάχιστον, επανεξέταση.
Η Ντόλι δεν το διατύπωνε ως θεολογικό δόγμα. Το έκανε τρόπο συμπεριφοράς.
Και όταν αποκτήσεις περισσότερα απ’ όσα χρειάζεσαι;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα ισχυρότερα κεφάλαια της ζωής της.
Ο πατέρας της δεν είχε μάθει να διαβάζει και να γράφει. Η Ντόλι δεν αντιμετώπισε αυτή την ιστορία απλώς ως μια συγκινητική οικογενειακή ανάμνηση. Το 1995 δημιούργησε προς τιμήν του την Imagination Library, αρχικά για τα παιδιά της περιοχής όπου είχε μεγαλώσει.
Το πρόγραμμα επεκτάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Αυστραλία και στην Ιρλανδία και έφτασε να στέλνει δωρεάν περισσότερα από δύο εκατομμύρια βιβλία κάθε μήνα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.
Δεν είναι μικρή λεπτομέρεια.
Ένα παιδί που μεγάλωσε σε σπίτι όπου η μόρφωση δεν ήταν αυτονόητη απέκτησε αργότερα αρκετά χρήματα ώστε να στείλει βιβλία σε εκατομμύρια άλλα παιδιά.
Το ίδιο ένστικτο φάνηκε μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στο Τενεσί το 2016, όταν δημιούργησε το My People Fund για τις οικογένειες που έχασαν τα σπίτια τους. Η σχετική καμπάνια συγκέντρωσε εκατομμύρια δολάρια για την περιοχή όπου είχε μεγαλώσει.
Κατά την πανδημία έδωσε ένα εκατομμύριο δολάρια στο Vanderbilt University Medical Center για την έρευνα γύρω από τον Covid-19, χρηματοδότηση που συνδέθηκε και με την έρευνα για το εμβόλιο της Moderna.
Ο πλούτος από μόνος του δεν λέει πολλά για τον άνθρωπο που τον κατέχει. Ο τρόπος που τον χρησιμοποιεί λέει πολύ περισσότερα.
Πίσω από την υπερβολή υπήρχε μέτρο
Αυτό που έκανε τη Ντόλι Πάρτον τόσο ξεχωριστή δεν ήταν ότι έζησε χωρίς αντιφάσεις.
Ήταν οι αντιφάσεις της.
Μια βαθιά θρησκευόμενη γυναίκα που έγινε σύμβολο αποδοχής για ανθρώπους που συχνά απορρίπτονταν στο όνομα της θρησκείας.
Ένα παιδί της φτώχειας που έγινε εξαιρετικά πλούσια επιχειρηματίας χωρίς να ξαναγράψει την καταγωγή του.
Μια γυναίκα με μια σχεδόν υπερβολικά θηλυκή δημόσια εικόνα, η οποία κατάφερε να διαπραγματεύεται σκληρά μέσα σε μια ανδροκρατούμενη βιομηχανία.
Μια σταρ που καταλάβαινε απολύτως τη δύναμη της δημοσιότητας, αλλά δεν έκανε την προσωπικότητά της εξαρτημένη από το αν κάθε άνθρωπος που τη συναντούσε συμφωνούσε μαζί της.
Δεν χρειάστηκε να γίνει λιγότερο Ντόλι για να την πάρουν στα σοβαρά.
Αυτό είναι από μόνο του μια ολόκληρη στάση ζωής.
Να ξέρεις από πού ξεκίνησες χωρίς να εγκλωβίζεσαι εκεί. Να απολαμβάνεις την επιτυχία χωρίς να πιστεύεις ότι σε κάνει ανώτερο. Να προστατεύεις αυτά που δημιούργησες. Να μη χαρίζεις τα δικαιώματά σου για λίγη αποδοχή. Να έχεις πεποιθήσεις χωρίς να θεωρείς ότι σου ανήκει η ζωή των άλλων. Και όταν έρθει η στιγμή που έχεις αποκτήσει περισσότερα από όσα πραγματικά χρειάζεσαι, να θυμάσαι ότι η επιτυχία μπορεί να αποκτήσει και δεύτερο αποδέκτη.
Η Ντόλι Πάρτον πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής της ντυμένη σαν θέαμα.
Πίσω από όλο αυτό το θέαμα, όμως, βρισκόταν μια γυναίκα με εντυπωσιακά καθαρή αίσθηση του ποια ήταν, τι της ανήκε και ποια πράγματα δεν ήταν προς διαπραγμάτευση.
Τα τραγούδια της θα συνεχίσουν να παίζουν.
Η πιο ενδιαφέρουσα κληρονομιά της βρίσκεται έξω από αυτά: δεν χρειάζεται να μικρύνεις τον εαυτό σου για να θεωρηθείς σοβαρός, ούτε να μικρύνεις τους άλλους για να αισθανθείς σημαντικός.
Για μια γυναίκα που πέρασε ολόκληρη τη ζωή της μέσα στα στρας, δεν ήταν καθόλου επιφανειακό μήνυμα.
Μ.Π
