Η χειραψία διάρκειας 14 δευτερολέπτων ανάμεσα στον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τον Πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, έξω από τη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στο Πεκίνο, πυροδότησε αμέσως ένα κύμα αναλύσεων από ειδικούς που προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν τη σημασία της αλληλεπίδρασης. Μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία αυτής της χειρονομίας, ωστόσο, αποκαλύπτει πόσο περίπλοκος είναι ο συμβολισμός της.
Αν και οι ακριβείς ρίζες της χειραψίας στις αρχαίες κοινωνίες παραμένουν εν μέρει μυστηριώδεις, θεωρείται συχνά –αν και είναι δύσκολο να αποδειχθεί– ότι αναπτύχθηκε ως σύμβολο καλής πίστης. Οι συμμετέχοντες έδειχναν τα χέρια τους για να αποδείξουν ότι δεν μετέφεραν όπλα. Μια εναλλακτική θεωρία, πάντως, υποστηρίζει ότι το «κούνημα» των χεριών είχε σκοπό να προκαλέσει την πτώση τυχόν κρυμμένων όπλων από τα μανίκια – κάτι που μάλλον υπονομεύει τη χειραψία ως εκδήλωση απόλυτης εμπιστοσύνης.
Η διαδρομή της χειραψίας μέσα στην ιστορία
Η ένωση των δεξιών χεριών συναντάται σε πολλές διαφορετικές περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας, κουβαλώντας θρησκευτικούς, πολιτικούς και κοινωνικούς συμβολισμούς.
| Ιστορική Περίοδος / Παράδειγμα | Μορφή & Σημειολογία |
| 9ος αιώνας π.Χ. (Ασσυριακή Διπλωματία) | Η αρχαιότερη γνωστή απεικόνιση χειραψίας βρίσκεται σε ένα ασβεστολιθικό ανάγλυφο στο σημερινό Ιράκ. Ο βασιλιάς Σαλμανασάρ Γ’ της Ασσυρίας και ο βασιλιάς Μαρδούκ-ζακίρ-σουμί Α’ της Βαβυλώνας δίνουν τα χέρια, συμβολίζοντας την ανανέωση των συνθηκών και τη συμμαχία τους, παρά τη μακροχρόνια αντιπαλότητα των δύο δυνάμεων. |
| Κλασική Αρχαιότητα (Αρχαία Ελλάδα) | Στην αρχαία ελληνική τέχνη, τα ανάγλυφα των τάφων απεικονίζουν τους νεκρούς να πιάνουν το χέρι των ζωντανών. Το μοτίβο αυτό ονομάζεται «δεξίωσις» (η ένωση των δεξιών χεριών) και σηματοδοτεί το τέλος της σωματικής σύνδεσης, αλλά και τη συνέχεια του δεσμού αγάπης στη μεταθανάτια ζωή. |
| Αρχαία Ρώμη (Dextrarum iunctio) | Το σφίξιμο των χεριών είχε θρησκευτική διάσταση, καθώς το δεξί χέρι ήταν συνδεδεμένο με τη Fides, τη θεότητα της εμπιστοσύνης. Η ένωση αυτή συμβόλιζε γάμους, κοινωνικούς ή πολιτικούς δεσμούς και συνδεόταν στενά με τη θεά Concordia (την προσωποποίηση της αρμονίας). |
Όταν ο συμβολισμός κρύβει παγίδες και τραγωδίες
Η εικόνα της ειρήνης δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα. Ιστορικά, η χειραψία χρησιμοποιήθηκε συχνά για να συγκαλύψει βαθιές εσωτερικές συγκρούσεις ή μοιραίες παγίδες.
Σύγχρονη πολιτική: Το «παιχνίδι» της κυριαρχίας
Στην εποχή της εικόνας, οι χειραψίες βιντεοσκοπούνται, επαναλαμβάνονται στα δελτία ειδήσεων, κόβονται σε κλιπ για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αναλύονται εξονυχιστικά, μετατρέποντας τη χειρονομία σε επίδειξη ισχύος.
- Μαρκ Λέιθαμ και Τζον Χάουαρντ (Αυστραλία, 2004): Στις παραμονές των ομοσπονδιακών εκλογών, οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν έξω από τα στούντιο του ABC. Η υπερβολική και επιθετική χειραψία του Λέιθαμ θεωρήθηκε πολιτικό σφάλμα, αποτυπώθηκε στη μνήμη των ψηφοφόρων και το κόμμα του έχασε τις εκλογές.
- Ντόναλντ Τραμπ και Εμανουέλ Μακρόν (Βρυξέλλες, 2017): Η πρώτη τους συνάντηση περιγράφηκε ως μια σκληρή αναμέτρηση όπου τα νύχια τους άσπρισαν από την πίεση. Ο Μακρόν χαρακτήρισε αργότερα τη χειραψία ως μια εσκεμμένη «στιγμή αλήθειας», θέλοντας να δείξει ότι δεν πρόκειται να κάνει ούτε συμβολικές υποχωρήσεις. Την επόμενη χρονιά, οι δύο ηγέτες κρατήθηκαν μπροστά στις κάμερες για 26 δευτερόλεπτα.
- Σκοτ Μόρισον (Πυρκαγιές 2020): Η άρνηση μιας χειραψίας μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνη πολιτικά. Κατά τη διάρκεια των καταστροφικών πυρκαγιών (Black Summer) στην πόλη Κομπάργκο της Νέας Νότιας Ουαλίας, ο Αυστραλός Πρωθυπουργός προσπάθησε να σφίξει το χέρι ενός πυροσβέστη. «Δεν θέλω πραγματικά να σου σφίξω το χέρι», του είπε εκείνος, με τον Μόρισον να του πιάνει τελικά το χέρι παρά τη θέλησή του.
Πώς ο COVID-19 απείλησε τη χειραψία
Με την έλευση της πανδημίας του κορωνοϊού, πολλοί αναρωτήθηκαν αν είχε φτάσει το οριστικό τέλος της χειραψίας. Οι αυστηρές υγειονομικές προειδοποιήσεις ενάντια στη σωματική επαφή οδήγησαν στην άνοδο εναλλακτικών χαιρετισμών, με κυριότερο το fist bump (το χτύπημα των γροθιών).
Το fist bump έχει τη δική του ξεχωριστή και περίπλοκη ιστορία, καθώς αποτελεί είδος του χαιρετισμού «dap» που συνδέθηκε στενά με τους Αφροαμερικανούς στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ.
Παρά τις αντιξοότητες, από την αρχαία Ασσυρία μέχρι τη σύγχρονη Κίνα, η χειραψία καταφέρνει να επιβιώνει. Παραμένει κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν απλό χαιρετισμό: μια βαθιά συμβολική παράδοση που συνεχίζει να κουβαλά πλήθος μηνυμάτων.
