Όπως η δεκαετία του ’70 άλλαξε τον κόσμο με τη γέννηση των πρώτων «παιδιών του σωλήνα», έτσι και σήμερα η επιστήμη της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής περνά σε μια νέα, επαναστατική φάση. Τα λεγόμενα «παιδιά AI» (AI babies) έρχονται στον κόσμο χάρη σε προηγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, προσφέροντας λύσεις σε ζευγάρια που μέχρι πρότινος δεν είχαν καμία ελπίδα να αποκτήσουν βιολογικούς απογόνους.
«Ο όρος περιγράφει απόλυτα υγιή, φυσιολογικά βρέφη, τα οποία όμως συνελήφθησαν με μεθόδους που στο παρελθόν ήταν πρακτικά αδύνατο να εφαρμοστούν», εξηγεί ο Dr. Zev Williams, διευθυντής του Κέντρου Γονιμότητας του Πανεπιστημίου Columbia.
Το σύστημα STAR: Βρίσκοντας τη βελόνα στα άχυρα
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση της νέας αυτής εποχής είναι η ιστορία ενός ζευγαριού που, έπειτα από χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών, ανακάλυψε ότι ο σύζυγος έπασχε από το σύνδρομο Klinefelter. Η γενετική αυτή πάθηση είχε ως αποτέλεσμα την πλήρη απουσία σπερματοζωαρίων από το δείγμα του. Οι παραδοσιακές χειρουργικές μέθοδοι έδιναν ελάχιστες πιθανότητες εντοπισμού υγιών κυττάρων κάτω από το μικροσκόπιο.
Η λύση δόθηκε από το σύστημα STAR (Sperm Tracking and Recovery) του Columbia, μια τεχνολογία AI που τέθηκε σε εφαρμογή. Το σύστημα λειτουργεί ως εξής:
- Σαρώνει τα δείγματα χρησιμοποιώντας απεικόνιση υψηλής ισχύος.
- Αναλύει περισσότερες από 8 εκατομμύρια εικόνες σε λιγότερο από μία ώρα.
- Εντοπίζει και απομονώνει ζωντανά σπερματοζωαρίσματα μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Εκεί όπου τα μάτια των εμβρυολόγων δεν έβλεπαν τίποτα, το AI εντόπισε οκτώ υγιή σπερματοζωαρίσματα. Ένα από αυτά γονιμοποίησε επιτυχώς το ωάριο, και το ζευγάρι περιμένει πλέον το παιδί του. «Είναι σαν να ψάχνεις μια βελόνα σε χίλια άχυρα μέσα σε μία ώρα και πρέπει να το κάνεις τόσο απαλά, ώστε το σπερματοζωάριο να παραμείνει άθικτο», επισημαίνουν οι ειδικοί.
Ολικός αυτοματισμός στο εργαστήριο
Το σύστημα STAR δεν είναι η μόνη καινοτομία που διαμορφώνει το μέλλον της εξωσωματικής.
- OvaReady: Μια τεχνολογία της εταιρείας AutoIVF που χρησιμοποιεί αυτοματοποιημένους αλγορίθμους για τον εντοπισμό επιπλέον ωαρίων στο ωοθυλακικό υγρό, τα οποία οι άνθρωποι συχνά παραβλέπουν και απορρίπτουν.
- Aura: Στο Μεξικό, η startup Conceivable Life Sciences έχει αναπτύξει ένα ρομποτικό σύστημα που αυτοματοποιεί συνολικά 205 εργαστηριακές εργασίες – από την επιλογή του ωαρίου και του σπερματοζωαρίου μέχρι την ίδια τη γονιμοποίηση, έχοντας ήδη καταγράψει τις πρώτες επιτυχείς γεννήσεις.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι σε λιγότερο από πέντε χρόνια, η επιλογή των καλύτερων κυττάρων θα γίνεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από υπολογιστές, ελαχιστοποιώντας το ανθρώπινο λάθος.
Από την επιλογή εμβρύων μέχρι τη διαχείριση του «πανικού των ωαρίων»
Σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ευρέως στο στάδιο της αξιολόγησης των εμβρύων. Ειδικοί επωαστές καταγράφουν time-lapse βίντεο της ανάπτυξής τους, βοηθώντας τους επιστήμονες να επιλέξουν τα πιο ανθεκτικά έμβρυα, γεγονός που αυξάνει τα ποσοστά επιτυχίας της κύησης έως και 11%. Παράλληλα, υπάρχουν εφαρμογές που υπόσχονται να προβλέψουν τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών, αν και η χρήση τους για την επιλογή φυσικών χαρακτηριστικών (όπως το ύψος ή η ευφυΐα) προκαλεί έντονες ηθικές αντιδράσεις.
Πέρα από το καθαρά επιστημονικό κομμάτι, το AI δίνει λύση και στον χρόνο αναμονής. Η γραφειοκρατία για τις εγκρίσεις θεραπειών και φαρμάκων από τις ασφαλιστικές εταιρείες μπορεί να διαρκέσει μήνες.
«Για μια γυναίκα 42 ετών, οι τρεις μήνες αναμονής είναι τεράστιο διάστημα. Εκεί είναι που ξεκινά ο πανικός των ωαρίων και χάνεται η ελπίδα», αναφέρει η αναπαραγωγική ενδοκρινολόγος Dr. Aimee Eyvazzadeh. Το AI εκτελεί πλέον αυτές τις διοικητικές διαδικασίες σε ελάχιστες ημέρες.
Οι επιφυλάξεις, οι φόβοι και η ανάγκη για την ανθρώπινη επαφή
Παρά τον ενθουσιασμό, η κοινή γνώμη και μέρος της ιατρικής κοινότητας παραμένουν επιφυλακτικοί. Σε πρόσφατη έρευνα της πλατφόρμας Pregnantish, μόλις το 18% των ερωτηθέντων δήλωσε «απόλυτα άνετο» με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην επιλογή εμβρύων.
Οι βασικότερες ανησυχίες εστιάζουν στα εξής:
- Απουσία ιατρικής κρίσης: «Κανένα μοντέλο AI δεν πήγε σε ιατρική σχολή για να κατανοήσει πώς ένα σύμπλεγμα συμπτωμάτων μεταφράζεται σε μια πάθηση», προειδοποιεί ο Dr. Brian Levine.
- Απώλεια της ανθρώπινης προσέγγισης: Η υπογονιμότητα είναι μια βαθιά ψυχοφθόρα διαδικασία. Η αντικατάσταση της επικοινωνίας από αυτοματοποιημένα μηνύματα και ρομπότ μπορεί να αποξενώσει τους ασθενείς.
Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι η τεχνολογία είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ιατρικής. Οι γιατροί που αρνούνται να ενσωματώσουν το AI θα αντικατασταθούν από εκείνους που το αξιοποιούν. Στο τέλος της ημέρας, ο στόχος κάθε ζευγαριού παραμένει κοινός: η απόκτηση ενός υγιούς μωρού όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και με ασφάλεια.
