Βασισμένα σχεδόν πάντα σε απλοϊκά λογοπαίγνια, παρηχήσεις ή στην υπερβολικά κυριολεκτική ερμηνεία των λέξεων, τα λεγόμενα dad jokes (τα γνωστά σε όλους μας «κρύα αστεία») έχουν την τάση να προκαλούν ταυτόχρονα γέλιο και εκνευρισμό.
Τώρα, μια ομάδα ακαδημαϊκών αποφάσισε να πάρει την κατάσταση στα σοβαρά και να αποκωδικοποιήσει ακριβώς τι είναι αυτό που κάνει ένα κρύο αστείο να απογειώνεται ή να αποτυγχάνει παταγωδώς.
Ψυχολόγοι μελέτησαν το εντυπωσιακό δείγμα των 32.533 παραδειγμάτων από το διαδίκτυο. Μάλιστα, κινούμενοι μάλλον έξυπνα, χρησιμοποίησαν τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) για να αναλύσουν τη δομή τους, γλιτώνοντας οι ίδιοι από το μαρτύριο να διαβάσουν έναν τόσο τεράστιο όγκο από «κρύες» ατάκες.
Η «φόρμουλα» ενός επιτυχημένου Dad Joke
Ορίζοντας το dad joke ως κάτι «σύντομο, καθαρό, προσιτό και μη προσβλητικό», οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα πιο επιτυχημένα αστεία περιστρέφονται γύρω από θεματολογίες όπως η φύση, τα νοσοκομεία και τα χρήματα. Αντίθετα, όσα επιστρατεύουν διασημότητες, πολιτικά πρόσωπα ή τη θρησκεία, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αποτύχουν.
Στο πλαίσιο της έρευνας, περίπου 600 άνθρωποι κλήθηκαν να βαθμολογήσουν το επίπεδο χιούμορ διαφόρων αστείων. Τα τρία που σκαρφάλωσαν στην κορυφή ήταν τα εξής:
- «Κατά λάθος έδωσα στη γυναίκα μου ένα στικ κόλλας αντί για το Liposan της. Ακόμα δεν μου μιλάει (κυριολεκτικά).»
- «Ποιας χώρας η πρωτεύουσα μεγαλώνει πιο γρήγορα; Της Ιρλανδίας. Κάθε μέρα κάνει… Dublin (Διπλασιάζεται).»
- «Είπα ένα αστείο σε μια συνάντηση στο Zoom αλλά κανείς δεν γέλασε. Φαίνεται πως δεν είμαι καθόλου “εξ αποστάσεως” αστείος.»
Ο Δρ. Paul Silvia από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης με τίτλο “The Psychology Of Dad Jokes”, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Όπως οι αστυνομικοί που αναζητούν ακούραστα τους κλέφτες που σήκωσαν τις ρόδες από το περιπολικό τους, έτσι κι εμείς δουλέψαμε αδιάκοπα για να εντοπίσουμε τα κωμικά χαρακτηριστικά των dad jokes, αλλά και το προφίλ των ανθρώπων που τα απολαμβάνουν. Τα dad jokes είναι συμπαγή, σύντομα και φιλικά – συνήθως δεν ξεπερνούν τις δύο προτάσεις. Πρέπει να είναι συμπεριληπτικά και κατάλληλα για όλους. Δεν έχουν θρησκευτικό ή πολιτικό υπόβαθρο και σπάνια αναφέρονται στη βία».
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι fans των κρύων αστείων;
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, η κατηγορία των ανθρώπων που είναι πιο πιθανό να εκτιμήσουν και να γελάσουν με ένα τέτοιο λογοπαίγνιο περιλαμβάνει:
- Άνδρες και γονείς
- Ιδιοκτήτες κατοικίδιων
- Άτομα με υψηλότερο μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο
- Συντηρητικούς ή θρησκευόμενους ανθρώπους
Οι 5 τεχνικές κατηγορίες των λογοπαιγνίων
Ο Δρ. Silvia και η συνάδελφός του Meriel Burnett από το Πανεπιστήμιο του Μασαχουσέτης, χώρισαν τα αστεία σε μια εντυπωσιακή λίστα γλωσσολογικών κατηγοριών:
- Σχολαστικές Κυριολεξίες (Pedantic Literalisms): Η απόλυτα ακριβής και ρεαλιστική ερμηνεία μιας μεταφορικής φράσης. («Ξέρατε ότι ένα ελάφι μπορεί να πηδήξει ψηλότερα από ένα σπίτι; Αυτό συμβαίνει επειδή τα σπίτια δεν μπορούν να πηδήξουν»).
- Ομώνυμα (Homonym puns): Λογοπαίγνια με λέξεις που έχουν την ίδια ορθογραφία και προφορά, αλλά διαφορετική σημασία.
- Ομόγραφα (Homograph puns): Λέξεις που γράφονται ίδια αλλά προφέρονται διαφορετικά (λειτουργούν καλύτερα στον γραπτό λόγο).
- Ομόφωνα (Homophone puns): Λέξεις που ακούγονται ίδιες αλλά έχουν διαφορετική ορθογραφία και σημασία. («Αντίο βραστό νερό. Θα μου λείψεις / θα γίνεις ομίχλη [mist]»).
- Ετεροφωνικά Παρόμοια (Heterophonic paronyms): Βασίζονται σε λέξεις με παρόμοια, αλλά όχι ομόηχη προφορά.
Ο αστικός μύθος γύρω από τα λογοπαίγνια
Η έρευνα καταρρίπτει επίσης έναν μεγάλο μύθο. «Ο μεγαλύτερος αστικός μύθος γύρω από το χιούμορ είναι ότι οι άνθρωποι απεχθάνονται τα λογοπαίγνια», σημειώνουν οι ερευνητές, συμπληρώνοντας με δόση χιούμορ ότι αυτή η προκατάληψη διαδόθηκε ιστορικά κυρίως από «σνόμπ Βρετανούς αριστοκράτες».
Οι ψυχολόγοι έχουν ήδη θέσει τη γιγαντιαία βάση δεδομένων τους στη διάθεση της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας, ανοίγοντας τον δρόμο για όσους συναδέλφους τους θέλουν να μελετήσουν σοβαρά την εξέλιξη του χιούμορ – ή απλώς ψάχνουν υλικό για να εκνευρίσουν τους έφηβους συγγενείς τους στο οικογενειακό τραπέζι.
