Το λεγόμενο «τρίτο μάτι» δεν αποτελεί μόνο μια μεταφυσική ή φιλοσοφική έννοια που συνδέεται με τον διαλογισμό και τη γιόγκα. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, οι άνθρωποι διαθέτουν πράγματι ένα αρχέγονο «τρίτο μάτι» βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, το οποίο έχει εξελικτικές ρίζες που φτάνουν σχεδόν 600 εκατομμύρια χρόνια πίσω.
Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology, αποκαλύπτει ότι η ανθρώπινη επίφυση – γνωστή και ως pineal gland – συνδέεται άμεσα με ένα αρχαίο φωτοευαίσθητο όργανο που διέθεταν οι πρώτοι πρόγονοι των σπονδυλωτών.
Τι είναι το ανθρώπινο «τρίτο μάτι»
Η επίφυση είναι ένας μικρός αδένας στο κέντρο του εγκεφάλου, περίπου στο μέγεθος μπιζελιού, που παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού και της παραγωγής μελατονίνης, της ορμόνης που επηρεάζει τον ύπνο και την αφύπνιση.
Παρότι δεν «βλέπει» με την κλασική έννοια, η λειτουργία της σχετίζεται με την αντίληψη φωτός και σκοταδιού. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να κατανοήσουν από πού προήλθε αυτό το παράξενο όργανο και γιατί διατηρήθηκε στην εξέλιξη του ανθρώπου.
Η θεωρία των τριών ματιών και οι πρώτοι πρόγονοι
Η ερευνητική ομάδα του καθηγητή νευροεπιστήμης Τόμας Μπάντεν από το Πανεπιστήμιο του Σάσεξ μελέτησε γενετικά δεδομένα και παλαιότερες επιστημονικές εργασίες για να εντοπίσει την «αρχική μορφή» του οφθαλμού.
Οι επιστήμονες κατέληξαν ότι ένας θαλάσσιος οργανισμός που έζησε πριν από περίπου 575 εκατομμύρια χρόνια διέθετε τρία φωτοευαίσθητα όργανα:
- δύο πλευρικά μάτια για πλοήγηση,
- και ένα τρίτο στο πάνω μέρος του κεφαλιού για την ανίχνευση φωτός και προσανατολισμό.
Αυτό το «μεσαίο μάτι» θεωρείται ο πρόγονος της σημερινής ανθρώπινης επίφυσης.
Γιατί χάσαμε το «τρίτο μάτι» αλλά όχι εντελώς
Σύμφωνα με τη μελέτη, όταν οι πρώτοι αυτοί οργανισμοί άρχισαν να ζουν μέσα στα ιζήματα του βυθού, τα πλευρικά μάτια έγιναν λιγότερο χρήσιμα. Έτσι, σταδιακά χάθηκαν εξελικτικά, ενώ παρέμεινε το κεντρικό φωτοευαίσθητο όργανο που βοηθούσε στην αντίληψη ημέρας και νύχτας.
Αργότερα, όταν κάποιοι από αυτούς τους οργανισμούς επέστρεψαν σε πιο ενεργή θαλάσσια ζωή, αναπτύχθηκαν ξανά τα πλευρικά μάτια. Ωστόσο, το αρχικό «τρίτο μάτι» δεν εξαφανίστηκε πλήρως και εξελίχθηκε στην επίφυση που διαθέτουμε σήμερα.
Οι επιστήμονες θεωρούν πλέον ότι ο αμφιβληστροειδής και η επίφυση προέρχονται από το ίδιο αρχαίο όργανο και όχι από διαφορετικές εξελικτικές δομές, όπως πίστευαν προηγούμενες θεωρίες.
Το «τρίτο μάτι» υπάρχει ακόμα σε ορισμένα ζώα
Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι σε ορισμένα είδη το «τρίτο μάτι» παραμένει ορατό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το τουατάρα της Νέας Ζηλανδίας, ένα ερπετό που διαθέτει φωτοευαίσθητο όργανο στην κορυφή του κεφαλιού.
Αυτό το μάτι δεν χρησιμοποιείται για όραση, αλλά λειτουργεί ως αισθητήρας φωτός, βοηθώντας στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού και των κύκλων ύπνου.
Η σύνδεση του τρίτου ματιού με τον ύπνο και την υγεία
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα δίνει ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην επίφυση και στη μελατονίνη, καθώς η σωστή λειτουργία τους επηρεάζει:
- την ποιότητα ύπνου,
- τη διάθεση,
- τη μνήμη,
- το ανοσοποιητικό σύστημα,
- ακόμη και τη διαδικασία γήρανσης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η έκθεση στο μπλε φως από κινητά και οθόνες αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία της επίφυσης και να μειώσει την παραγωγή μελατονίνης.
Τι αλλάζει η νέα ανακάλυψη
Η νέα μελέτη δίνει σημαντικές απαντήσεις για την εξελικτική πορεία της ανθρώπινης όρασης και του νευρικού συστήματος. Παράλληλα, ενισχύει την κατανόηση για το πώς αρχαίοι βιολογικοί μηχανισμοί εξακολουθούν να επηρεάζουν βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα μπορεί να βοηθήσουν μελλοντικά και στην καλύτερη κατανόηση νευρολογικών διαταραχών που σχετίζονται με τον ύπνο, το βιολογικό ρολόι και την αντίληψη φωτός.
