Νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως τι βλέπουν και τι βιώνουν οι άνθρωποι στα όνειρά τους τις τελευταίες ημέρες πριν από τον θάνατο, αποκαλύπτοντας επαναλαμβανόμενα μοτίβα και εικόνες.
Ερευνητές από το Azienda USL–IRCCS di Reggio Emilia στην Ιταλία συγκέντρωσαν δεδομένα από 239 επαγγελματίες παρηγορητικής φροντίδας, εθελοντές ξενώνων, νοσηλευτές και ψυχολόγους. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν τις εμπειρίες ασθενών με ανίατες ασθένειες σχετικά με τα όνειρα και τα οράματα στο τέλος της ζωής (ELDVs).
Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Death Studies, δείχνουν ότι συγκεκριμένα θέματα και συμβολισμοί εμφανίζονται συχνά στο τελικό στάδιο της ζωής.
Όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, τα όνειρα αυτά έχουν σημαντική διαπροσωπική αξία. Μέσα από αυτά, οι ασθενείς μπορούν να εκφράσουν δύσκολα και συχνά ανείπωτα συναισθήματα με συμβολικό τρόπο, παρακάμπτοντας τα εμπόδια της λογικής σκέψης που πολλές φορές οδηγεί σε άρνηση ή άμυνα.
Τι είναι τα όνειρα και γιατί είναι σημαντικά
Τα όνειρα αποτελούν μια αλληλουχία εικόνων, σκέψεων και συναισθημάτων που δημιουργεί ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όλοι οι άνθρωποι ονειρεύονται καθημερινά, ακόμη κι αν δεν το θυμούνται.
Η διαδικασία αυτή θεωρείται ότι συμβάλλει:
- στην επεξεργασία συναισθημάτων
- στην αποθήκευση μνήμης
- στην ενίσχυση των νευρωνικών συνδέσεων
- στη μείωση του άγχους
- στην επίλυση προβλημάτων και τη δημιουργική σκέψη
Τα πιο έντονα και ζωντανά όνειρα εμφανίζονται στη φάση REM του ύπνου, όταν η εγκεφαλική δραστηριότητα είναι αυξημένη.
Πώς επηρεάζει το στρες τα όνειρα
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, αρκετοί άνθρωποι –ιδιαίτερα γυναίκες– ανέφεραν ότι θυμούνταν πιο συχνά τα όνειρά τους. Οι επιστήμονες απέδωσαν το φαινόμενο αυτό στο αυξημένο στρες, την κατάθλιψη και τις διαταραχές ύπνου.
Με βάση αυτό, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η σοβαρή ασθένεια στο τελικό στάδιο ζωής προκαλεί παρόμοιες ψυχολογικές και σωματικές πιέσεις, ενισχύοντας την ένταση και την ανάκληση των ονείρων.
Συχνά όνειρα πριν τον θάνατο
Πολλοί ασθενείς κοντά στο τέλος της ζωής ανέφεραν έντονα όνειρα επανένωσης με αγαπημένα πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή.
Άλλοι περιέγραψαν εικόνες μετάβασης, όπως:
- έντονο φως
- πόρτες
- σκάλες
Οι ειδικοί θεωρούν ότι τέτοιες εικόνες λειτουργούν ως ψυχολογική ανακούφιση, βοηθώντας το άτομο να αποδεχτεί την επερχόμενη αλλαγή. Ιδιαίτερα τα όνειρα με αγαπημένα πρόσωπα ερμηνεύονται ως μηχανισμοί ψυχοπνευματικής προσαρμογής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ασθενής που ονειρεύτηκε τον σύζυγό της να της λέει «σε περιμένω», κάτι που ερμηνεύτηκε ως ένδειξη γαλήνης και αποδοχής.
Άλλη ασθενής θυμήθηκε ότι «ανέβαινε ξυπόλητη προς μια ανοιχτή πόρτα γεμάτη φως», ενώ κάποιοι περιέγραψαν ήρεμες εικόνες, όπως ένα «λευκό άλογο που καλπάζει στην ακτή».
Όταν τα όνειρα γίνονται εφιάλτες
Δεν είναι όμως όλα τα όνειρα θετικά. Ορισμένοι ασθενείς ανέφεραν τρομακτικά οράματα, όπως πλάσματα που τους τραβούσαν προς τα κάτω.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι τέτοιες εμπειρίες μπορεί να αντικατοπτρίζουν εσωτερικές συγκρούσεις, φόβο για τον θάνατο ή δυσκολία αποχωρισμού από τη ζωή.
Επιπλέον, τα δυσάρεστα όνειρα ενδέχεται να υποδηλώνουν ανεκπλήρωτες συναισθηματικές ή κλινικές ανάγκες.
Τι σημαίνουν τελικά αυτά τα όνειρα
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ακριβής αιτία αυτών των οραμάτων παραμένει ασαφής και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.
Η συγκεκριμένη μελέτη είναι από τις πρώτες που εστιάζουν αποκλειστικά στα όνειρα των ανθρώπων στο τελικό στάδιο ζωής, σε αντίθεση με προηγούμενες που αφορούσαν εμπειρίες κοντά στον θάνατο.
Όπως αναφέρει η επικεφαλής της έρευνας, Elisa Rabitti, παρότι τα φαινόμενα αυτά είναι συχνά και σημαντικά, δεν υπάρχει ακόμη σαφής επιστημονική και πολιτισμική κατανόηση.
Πολλοί ασθενείς διστάζουν να μιλήσουν για αυτές τις εμπειρίες, φοβούμενοι ότι θα παρεξηγηθούν ή θα θεωρηθούν συγχυμένοι, με αποτέλεσμα να υποτιμούν τη σημασία τους.
Ωστόσο, τα όνειρα αυτά παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με τις εμπειρίες ανθρώπων που έχουν βρεθεί κοντά στον θάνατο, όπως:
- τούνελ
- έντονο φως
- σκάλες
- παρουσία αγαπημένων προσώπων
- γεωμετρικά ή κοσμικά μοτίβα
