Η αέναη αναζήτηση ενότητας στον χώρο της ελληνικής Αριστεράς
Η ανακοίνωση του νέου πολιτικού φορέα «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛΑΣ)» από τον Αλέξη Τσίπρα άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη διαρκή πολυδιάσπαση της Αριστεράς στην Ελλάδα. Από τη Μεταπολίτευση του 1974 μέχρι σήμερα, ο χώρος της Αριστεράς έχει γνωρίσει δεκάδες διασπάσεις, συγχωνεύσεις, μετεξελίξεις και νέα πολιτικά εγχειρήματα, αντανακλώντας τόσο τις ιδεολογικές διαφορές όσο και τις πολιτικές και κοινωνικές ανακατατάξεις κάθε εποχής.
Η ίδρυση του ΕΛΑΣ έρχεται σε μια περίοδο όπου ο προοδευτικός χώρος βρίσκεται ξανά σε φάση ανασύνθεσης, μετά την εκλογική κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ, την κρίση εκπροσώπησης στην Κεντροαριστερά και τη γενικότερη απογοήτευση ενός σημαντικού τμήματος των ψηφοφόρων.
Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας το νέο κόμμα στην πλατεία Θησείου, έκανε λόγο για «μια νέα πολιτική δύναμη» που φιλοδοξεί να εκφράσει «τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία» και να προσφέρει «μια νέα εθνική πυξίδα» για τη χώρα.
Από το 1974 έως σήμερα: Η Αριστερά σε διαρκή ανασύνθεση
Από την πτώση της χούντας μέχρι το 2026, έχουν ιδρυθεί περισσότερα από 35 κόμματα, κινήσεις και πολιτικοί σχηματισμοί που αυτοπροσδιορίζονται στον χώρο της Αριστεράς, της ριζοσπαστικής Αριστεράς, της ανανεωτικής Αριστεράς, της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς ή της σοσιαλιστικής οικολογίας.
Πολλά από αυτά δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα:
- εσωκομματικών συγκρούσεων,
- ιδεολογικών διαφορών,
- διαφωνιών για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας,
- στάσης απέναντι στα μνημόνια,
- ή προσωπικών πολιτικών ρήξεων.
Η ελληνική Αριστερά χαρακτηρίζεται ιστορικά από έντονη ιδεολογική πολυφωνία, η οποία συχνά μετατράπηκε σε κατακερματισμό.
INFOGRAPHIC: Τα βασικά κόμματα της Αριστεράς από το 1974
| Χρονολογία | Κόμμα / Σχηματισμός | Ιδρυτικά στελέχη |
|---|---|---|
| 1974 | ΚΚΕ | Χαρίλαος Φλωράκης |
| 1974 | ΚΚΕ Εσωτερικού | Λεωνίδας Κύρκος |
| 1977 | ΕΚΚΕ | Γιάννης Μπανιάς |
| 1987 | Ελληνική Αριστερά (ΕΑΡ) | Λεωνίδας Κύρκος |
| 1989 | Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου | ΚΚΕ, ΕΑΡ |
| 1991 | Νέο Αριστερό Ρεύμα (ΝΑΡ) | Διαφωνούντες ΚΚΕ |
| 1992 | ΑΚΟΑ | Μιχάλης Παπαγιαννάκης |
| 2001 | ΔΕΑ | Τροτσκιστικές οργανώσεις |
| 2004 | ΣΥΡΙΖΑ | Συνασπισμός + οργανώσεις |
| 2015 | Λαϊκή Ενότητα | Παναγιώτης Λαφαζάνης |
| 2018 | Πλεύση Ελευθερίας | Ζωή Κωνσταντοπούλου |
| 2023 | Νέα Αριστερά | Αχτσιόγλου, Χαρίτσης κ.ά. |
| 2026 | ΕΛΑΣ | Αλέξης Τσίπρας |
Οι μεγάλες διασπάσεις που σημάδεψαν την ελληνική Αριστερά
Το ιστορικό ρήγμα: ΚΚΕ και ΚΚΕ Εσωτερικού
Η πρώτη μεγάλη διάσπαση είχε τις ρίζες της ήδη από το 1968, όταν το ΚΚΕ χωρίστηκε σε δύο βασικά ρεύματα:
- το παραδοσιακό κομμουνιστικό,
- και το «ευρωκομμουνιστικό» ΚΚΕ Εσωτερικού.
Μετά τη Μεταπολίτευση, οι δύο χώροι λειτούργησαν παράλληλα, επηρεάζοντας για δεκαετίες την πολιτική κουλτούρα της ελληνικής Αριστεράς.
Το ΚΚΕ παρέμεινε προσηλωμένο στη σοβιετική παράδοση, ενώ το ΚΚΕ Εσωτερικού υιοθέτησε πιο ευρωπαϊκές και δημοκρατικές θέσεις.
Η εποχή του Συνασπισμού
Το 1989 δημιουργήθηκε ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου, ως προσπάθεια ενότητας ανάμεσα στο ΚΚΕ και την ανανεωτική Αριστερά.
Ωστόσο, η συνεργασία δεν κράτησε για πολύ.
Το 1991, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τις εσωτερικές συγκρούσεις, το ΚΚΕ αποχώρησε από τον Συνασπισμό.
Από αυτή τη ρήξη προέκυψαν νέα πολιτικά ρεύματα, όπως:
- το Νέο Αριστερό Ρεύμα (ΝΑΡ),
- η ΑΚΟΑ,
- και αργότερα δεκάδες μικρότερες οργανώσεις.
Η δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ και η «πρώτη φορά Αριστερά»
Το 2004 δημιουργήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ ως συμμαχία οργανώσεων της ριζοσπαστικής και ανανεωτικής Αριστεράς.
Αρχικά αποτελούσε μικρό πολιτικό σχηματισμό, όμως η οικονομική κρίση και τα μνημόνια εκτόξευσαν την εκλογική του επιρροή.
Το 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ, με επικεφαλής τον Αλέξη Τσίπρα, έγινε το πρώτο αριστερό κόμμα που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας στη Μεταπολίτευση.
Η υπογραφή όμως του τρίτου μνημονίου προκάλεσε νέα μεγάλη διάσπαση.
Περισσότερα από 25 στελέχη αποχώρησαν και ίδρυσαν τη Λαϊκή Ενότητα υπό τον Παναγιώτη Λαφαζάνη.
Οι μεγαλύτερες διασπάσεις της ελληνικής Αριστεράς
1968
ΚΚΕ → ΚΚΕ Εσωτερικού
1991
Συνασπισμός → ΝΑΡ και ανεξάρτητες κινήσεις
2015
ΣΥΡΙΖΑ → Λαϊκή Ενότητα
2023
ΣΥΡΙΖΑ → Νέα Αριστερά
2026
Ίδρυση ΕΛΑΣ από τον Αλέξη Τσίπρα
Η νέα κρίση του ΣΥΡΙΖΑ και η ίδρυση του ΕΛΑΣ
Η δεύτερη μεγάλη κρίση του ΣΥΡΙΖΑ ξέσπασε μετά τις εκλογές του 2023.
Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία, η εκλογή νέας ηγεσίας και οι έντονες εσωκομματικές συγκρούσεις οδήγησαν σε νέα διάσπαση.
Αρκετά ιστορικά στελέχη αποχώρησαν, ιδρύοντας τη Νέα Αριστερά.
Μέσα σε αυτό το πολιτικό περιβάλλον, ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε με το νέο κόμμα ΕΛΑΣ, επιχειρώντας:
- να ενώσει ξανά τμήματα της Κεντροαριστεράς,
- να επανασυσπειρώσει απογοητευμένους ψηφοφόρους,
- και να δημιουργήσει έναν νέο προοδευτικό πόλο.
Στην ιδρυτική του ομιλία έκανε λόγο για:
- «νέα Μεταπολίτευση»,
- «σοκ εντιμότητας και δημοκρατίας»,
- και ανάγκη για «ισχυρή Ελλάδα που χτίζει γέφυρες ειρήνης».
Γιατί η Αριστερά διασπάται τόσο συχνά;
Πολιτικοί επιστήμονες και ιστορικοί αποδίδουν τη διαρκή πολυδιάσπαση της ελληνικής Αριστεράς σε μια σειρά παραγόντων:
1. Ισχυρή ιδεολογική ταυτότητα
Η Αριστερά στην Ελλάδα ανέκαθεν είχε έντονη ιδεολογική φόρτιση. Μικρές πολιτικές αποκλίσεις συχνά οδηγούσαν σε μεγάλες οργανωτικές ρήξεις.
2. Διαφορετική στάση απέναντι στην Ευρώπη
Το ζήτημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ευρώ και της παγκοσμιοποίησης αποτέλεσε κεντρικό πεδίο συγκρούσεων.
3. Το τραύμα των μνημονίων
Η οικονομική κρίση του 2010 και τα μνημόνια δημιούργησαν βαθιές πολιτικές και κοινωνικές διαιρέσεις.
4. Προσωποκεντρικά μοντέλα
Πολλά κόμματα οργανώθηκαν γύρω από ισχυρές προσωπικότητες, γεγονός που δυσκόλεψε τη διατήρηση ενιαίας στρατηγικής.
Πόσα κόμματα της Αριστεράς ιδρύθηκαν μετά το 1974;
Συνολικά κόμματα και σχηματισμοί: 35+
Κοινοβουλευτικά κόμματα: 10+
Μεγάλες διασπάσεις: 8
Κόμματα που προήλθαν άμεσα ή έμμεσα από τον ΣΥΡΙΖΑ: 5+
Το μεγάλο ερώτημα για το ΕΛΑΣ
Η ίδρυση του ΕΛΑΣ θέτει ξανά το ερώτημα αν η ελληνική Αριστερά μπορεί να βρει κοινό βηματισμό ή αν θα συνεχίσει να αναπαράγει τον ιστορικό της κατακερματισμό.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο πολιτικός που μπορεί να ενώσει:
- την παραδοσιακή Αριστερά,
- τη σοσιαλδημοκρατία,
- και τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο.
Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από:
- την κοινωνική απήχηση,
- τη δυνατότητα πολιτικών συμμαχιών,
- αλλά και το κατά πόσο οι πολίτες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρξει μια νέα ενιαία προοδευτική πρόταση.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ίδρυση του ΕΛΑΣ επαναφέρει στο προσκήνιο μια από τις πιο σταθερές «σταθερές» της Μεταπολίτευσης: τη διαρκή αναζήτηση ενότητας στον χώρο της ελληνικής Αριστεράς.
