Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς επιβολής προστίμων για εκπρόθεσμες δηλώσεις φέρνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, βάζοντας τέλος σε μία πρακτική που για χρόνια προκαλούσε αντιδράσεις από φορολογούμενους και επαγγελματίες.
Με τον νέο νόμο 5301/2026 και ειδικότερα με το άρθρο 37, περιορίζονται δραστικά τα διοικητικά πρόστιμα που επέβαλλε η ΑΑΔΕ ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δεν υπήρχε ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση ή το ποσό φόρου ήταν ελάχιστο.
Οι νέες ρυθμίσεις έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ από τις 15 Μαΐου 2026, ενώ προβλέπεται και αναδρομική εφαρμογή από τις 19 Απριλίου 2024, γεγονός που σημαίνει ότι χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις μπορούν να δουν επιστροφές χρημάτων ή συμψηφισμούς προστίμων που πλήρωσαν το τελευταίο διάστημα.
Τέλος στα υψηλά πρόστιμα για μικρές ή μηδενικές οφειλές
Μέχρι σήμερα, ακόμη και μια απλή καθυστέρηση στην υποβολή φορολογικής δήλωσης μπορούσε να οδηγήσει σε πρόστιμα 100, 250 ή 500 ευρώ, ανεξάρτητα από το αν προέκυπτε φόρος προς πληρωμή.
Με το νέο πλαίσιο, η φορολογική διοίκηση δεν θα επιβάλλει πλέον πρόστιμα σε πολλές περιπτώσεις όπου η παράβαση θεωρείται τυπική και χωρίς δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Στόχος του υπουργείου είναι να υπάρξει πιο δίκαιη αντιμετώπιση των φορολογουμένων και να μειωθεί η γραφειοκρατική επιβάρυνση για πολίτες και επιχειρήσεις.
Ποιες εκπρόθεσμες δηλώσεις απαλλάσσονται από πρόστιμο
Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο στις εξής περιπτώσεις:
- Εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος όταν το εκκαθαριστικό είναι μηδενικό ή πιστωτικό.
- Δηλώσεις όπου ο φόρος που προκύπτει προς πληρωμή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
- Εκπρόθεσμες πληροφοριακές δηλώσεις που δεν δημιουργούν φορολογική υποχρέωση.
- Εκπρόθεσμες δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών, εκτός ΦΠΑ και φόρου μεταβίβασης ακινήτων, όταν η οφειλή είναι έως 100 ευρώ.
- Εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων, εφόσον το ποσό δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει και για περιπτώσεις ανηλίκων, καθώς δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα για δηλώσεις που αφορούν φορολογικές υποχρεώσεις παιδιών ή εισοδήματα ανηλίκων που δηλώνονται από τους γονείς.
Τι αλλάζει για τον ΦΠΑ
Για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ, τα πρόστιμα δεν καταργούνται πλήρως, ωστόσο μειώνονται σημαντικά.
Ειδικότερα, όταν δεν προκύπτει φόρος προς πληρωμή, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ αντί για 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν μέχρι σήμερα ανάλογα με την κατηγορία βιβλίων της επιχείρησης.
Παράλληλα, καταργείται το πρόστιμο των 100 ευρώ για επιχειρήσεις που υπάγονται σε ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
Φοροτεχνικοί επισημαίνουν ότι η αλλαγή αυτή αναμένεται να δώσει σημαντική «ανάσα» σε μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες που επιβαρύνονταν υπερβολικά για διαδικαστικές παραλείψεις.
Ευνοϊκές αλλαγές και για τροποποιητικές δηλώσεις
Το νέο καθεστώς επεκτείνεται και στις τροποποιητικές δηλώσεις που υποβάλλονται εκπρόθεσμα για διόρθωση λαθών.
Δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο:
- Σε τροποποιητικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος όταν η πρόσθετη επιβάρυνση φόρου δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
- Σε τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενων φόρων, εφόσον η αρχική δήλωση είχε κατατεθεί εμπρόθεσμα.
Η ρύθμιση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μέχρι σήμερα ακόμη και μικρές διορθώσεις μπορούσαν να οδηγήσουν σε πρόστιμα δυσανάλογα με την πραγματική οφειλή.
Αναδρομικές επιστροφές για όσους πλήρωσαν πρόστιμα
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της νέας νομοθεσίας είναι η αναδρομική ισχύς των αλλαγών από τις 19 Απριλίου 2024.
Αυτό σημαίνει ότι όσοι φορολογούμενοι πλήρωσαν πρόστιμα για παραβάσεις που πλέον καταργούνται ή μειώνονται, θα δικαιούνται επιστροφή χρημάτων ή συμψηφισμό με άλλες φορολογικές υποχρεώσεις.
Η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει το επόμενο διάστημα αναλυτικές οδηγίες για:
- τη διαδικασία επιστροφής ποσών,
- τον συμψηφισμό με οφειλές,
- τη διαγραφή προστίμων που δεν έχουν ακόμη εισπραχθεί,
- καθώς και την τροποποίηση ήδη βεβαιωμένων πράξεων επιβολής προστίμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες από φορολογικούς κύκλους, οι επιστροφές ενδέχεται να πραγματοποιούνται αυτόματα σε αρκετές περιπτώσεις μέσω των ηλεκτρονικών συστημάτων της ΑΑΔΕ.
Τι σημαίνουν οι αλλαγές για φορολογούμενους και επιχειρήσεις
Η νέα νομοθεσία θεωρείται μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών.
Λογιστές και φοροτεχνικοί εκτιμούν ότι μειώνει σημαντικά την αίσθηση «φορολογικής αδικίας», ιδιαίτερα για μικρές επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα που βρέθηκαν αντιμέτωποι με υπέρογκα πρόστιμα για καθαρά διαδικαστικά ζητήματα.
Παράλληλα, η αλλαγή αναμένεται να αποσυμφορήσει και τις υπηρεσίες της ΑΑΔΕ από μεγάλο αριθμό ενστάσεων και προσφυγών που σχετίζονταν με μικρές εκπρόθεσμες δηλώσεις.
