«Σταρ»: Όταν η εικόνα αρχίζει να καταπίνει τον άνθρωπο

Το «Σταρ» του Yukio Mishima, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα, είναι μια σύντομη νουβέλα για τη διασημότητα, τη νεότητα και την παγίδα της δημόσιας εικόνας. Γραμμένο το 1961, το βιβλίο μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ, σε μια εποχή όπου τα social media μάς καλούν να κατασκευάζουμε καθημερινά την εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους. Μια κριτική για ένα ενδιαφέρον, αλλά όχι κορυφαίο έργο του μεγάλου Ιάπωνα συγγραφέα.

Το «Σταρ» γράφτηκε το 1961, αλλά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του δεν βρίσκεται στην εποχή του. Βρίσκεται στη δική μας. Ο Yukio Mishima αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού κινηματογραφικού ειδώλου και, χωρίς φυσικά να μπορεί να το γνωρίζει, περιγράφει έναν κόσμο στον οποίο η εικόνα αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία από τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω της. Έναν κόσμο που σήμερα μας είναι πολύ πιο οικείος απ’ όσο θα θέλαμε.

Ο Mishima καταπιάνεται εδώ με τη διασημότητα, τη νεότητα, την ομορφιά και κυρίως με εκείνη την παράξενη διάσπαση που συμβαίνει όταν ο εαυτός που παρουσιάζουμε στους άλλους αρχίζει να απομακρύνεται από εκείνον που γνωρίζουμε εμείς. Το «Σταρ», μια σύντομη νουβέλα που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα, διαθέτει ιδέες εντυπωσιακά σύγχρονες και ορισμένες στιγμές πραγματικής οξυδέρκειας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχουμε μπροστά μας ένα από τα μεγάλα έργα του Mishima.

Ο Ρίκιο Μιζούνο και η κατασκευή ενός ειδώλου

Ο Ρίκιο Μιζούνο είναι είκοσι τριών ετών και ήδη διάσημος κινηματογραφικός αστέρας. Νέος, όμορφος, ποθητός, αναγνωρίσιμος. Το κοινό τον λατρεύει και η κινηματογραφική βιομηχανία γνωρίζει πολύ καλά την εμπορική αξία της εικόνας του. Μπροστά στην κάμερα υποδύεται έναν σκληρό γιάκουζα. Το πραγματικό ενδιαφέρον, όμως, αρχίζει όταν η κάμερα σταματά να γράφει: ποιος ακριβώς είναι ο Ρίκιο όταν δεν τον κοιτάζει κανείς;

Ο Mishima δεν γράφει απλώς για τη διασημότητα ούτε επιχειρεί μια εύκολη καταγγελία της βιομηχανίας του θεάματος. Αυτό που τον απασχολεί περισσότερο είναι η κατασκευή του εαυτού μέσα από το βλέμμα των άλλων. Ο ήρωάς του γνωρίζει τη δύναμη της ομορφιάς και της νεότητάς του, απολαμβάνει τα προνόμια που του εξασφαλίζουν και ταυτόχρονα μοιάζει παγιδευμένος μέσα τους. Δεν είναι αθώο θύμα ενός συστήματος. Συμμετέχει ο ίδιος στην κατασκευή του ειδώλου του και απολαμβάνει τη δύναμή του.

Δίπλα του βρίσκεται η Κάγιο, βοηθός και ερωμένη του, μια γυναίκα που ενισχύει ακόμη περισσότερο το παιχνίδι του Mishima με την εμφάνιση, την επιθυμία και την πραγματικότητα. Στο «Σταρ» η ζωή έξω από το κινηματογραφικό πλατό δεν είναι κατ’ ανάγκην περισσότερο αληθινή από εκείνη που διαδραματίζεται μπροστά στον φακό. Οι ρόλοι συνεχίζονται ακόμη κι όταν το γύρισμα έχει τελειώσει.

Η ομορφιά, η νεότητα και ο φόβος της φθοράς

Πίσω από όλα αυτά αναγνωρίζεται μία από τις μεγάλες εμμονές του Mishima: η φθορά. Ο Ρίκιο δεν φοβάται μόνο την πιθανότητα να πάψει κάποτε να είναι διάσημος. Περισσότερο τον απειλεί η βεβαιότητα ότι θα πάψει να είναι νέος, ωραίος, επιθυμητός. Ότι το σώμα θα αλλάξει, το βλέμμα των άλλων θα μετακινηθεί και η εικόνα που του χάρισε μια προνομιακή θέση θα αρχίσει αναπόφευκτα να καταρρέει.

Σώμα, ομορφιά, νεότητα, μάσκα, χρόνος, θάνατος. Όποιος έχει ήδη διαβάσει Mishima βρίσκεται σε γνώριμο έδαφος.

Σε διαφορετικό τόνο, αλλά με ανάλογο ενδιαφέρον για τις εικόνες που διατηρούμε από το παρελθόν και όσα αυτές σημαίνουν για εμάς, κινείται και το «Μην ξεχάσεις τα λουλούδια» του Genki Kawamura. Πρόκειται για μια διαφορετική λογοτεχνική προσέγγιση στη μνήμη και στις ανθρώπινες σχέσεις, που μπορεί να αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα συνέχεια για τον αναγνώστη που θέλει να εξερευνήσει πώς η λογοτεχνία φωτίζει διαφορετικές πλευρές της ανθρώπινης ταυτότητας.

Όταν οι ιδέες δεν αποκτούν το βάθος που υπόσχονται

Και εδώ βρίσκεται ταυτόχρονα η γοητεία αλλά και η αδυναμία του «Σταρ». Οι ιδέες υπάρχουν και ορισμένες είναι πραγματικά δυνατές, όμως η νουβέλα είναι τόσο σύντομη ώστε προλαβαίνουμε περισσότερο να τις αντιληφθούμε παρά να τις βιώσουμε. Ο Mishima ανοίγει ενδιαφέρουσες ψυχολογικές και φιλοσοφικές διαδρομές χωρίς πάντοτε να προχωρά όσο βαθιά θα περίμενε κανείς.

Η σύγκριση με τις «Εξομολογήσεις μιας μάσκας» είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Εκεί η μάσκα γίνεται ολόκληρος υπαρξιακός μηχανισμός και η σύγκρουση ανάμεσα στον άνθρωπο και στον εαυτό που κατασκευάζει αποκτά πραγματικό βάθος. Στο «Σταρ» συναντάμε αρκετές από τις ίδιες εμμονές σε μικρογραφία. Υπάρχει η ιδέα, υπάρχει η ευφυΐα, λείπει όμως η ίδια δύναμη.

Από το 1961 στα social media: Η δημόσια εικόνα ως καθημερινή συνήθεια

Παρά ταύτα, υπάρχει κάτι που κάνει το βιβλίο σήμερα σχεδόν παράξενα σύγχρονο. Το 1961 έπρεπε περίπου να είσαι σταρ για να ζεις καθημερινά μέσα στην κατασκευή της δημόσιας εικόνας σου. Σήμερα αρκεί ένα κινητό τηλέφωνο.

Φωτογραφίζουμε τον εαυτό μας, επιλέγουμε ποια εκδοχή του θα δείξουμε, διορθώνουμε, δημοσιεύουμε και ύστερα μετράμε την αντίδραση των άλλων. Η αυτοσκηνοθεσία που στον κόσμο του Mishima αποτελούσε προνόμιο και κατάρα των διασήμων έχει μετατραπεί σε καθημερινή κοινωνική συμπεριφορά. Και εδώ κρύβεται μια από τις καλύτερες σκέψεις που μπορεί να προκαλέσει σήμερα το βιβλίο: δημιουργούμε μια εικόνα για να μας υπηρετεί και κάποια στιγμή μπορεί να βρεθούμε εμείς να υπηρετούμε εκείνη.

Αξίζει να διαβάσεις το «Σταρ» του Yukio Mishima;

Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να κάνει το «Σταρ» ένα βιβλίο που θα πρότεινα ανεπιφύλακτα σε κάθε αναγνώστη. Δεν είναι η καλύτερη πρώτη γνωριμία με τον Mishima, ούτε πιστεύω ότι ανήκει στα βιβλία που εύκολα θα συνεπάρουν ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό. Απαιτεί κάποια διάθεση να ακολουθήσεις τις εμμονές του συγγραφέα και να ενδιαφερθείς περισσότερο για όσα υπονοεί παρά για όσα τελικά προλαβαίνει να αναπτύξει.

Θα το χαρακτήριζα, τελικά, ένα ενδιαφέρον δευτερεύον έργο ενός πολύ σημαντικού συγγραφέα. Και αυτή η διάκριση έχει σημασία. Δεν χρειάζεται κάθε βιβλίο ενός μεγάλου συγγραφέα να ανακηρύσσεται αυτομάτως σπουδαίο.

Αν θέλεις να συνεχίσεις την περιήγησή σου στη στήλη Book Club του MakAttack, μπορείς να διαβάσεις και τη βιβλιοκριτική για το «Αγκάθια και Τριαντάφυλλα» της Sarah J. Maas, ένα εντελώς διαφορετικό αναγνωστικό ταξίδι που δείχνει πόσο διαφορετικές εμπειρίες μπορεί να προσφέρει ένα βιβλίο, ανάλογα με το είδος και τις προσδοκίες με τις οποίες το προσεγγίζουμε.

Το «Σταρ» αφήνει πίσω του μια καλή ερώτηση, ίσως καλύτερη από το ίδιο το βιβλίο:

Όταν συνηθίσεις να κοιτάζεις τον εαυτό σου μέσα από τα μάτια των άλλων, θυμάσαι άραγε ποιος ήσουν πριν αρχίσουν να σε κοιτάζουν;

Βαθμολογία: 2,5/5

FAQ: Τι πραγματεύεται το βιβλίο «Σταρ» του Yukio Mishima;

Το «Σταρ» αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού κινηματογραφικού ειδώλου και εξερευνά τη διασημότητα, την ομορφιά, τη νεότητα και τη σύγκρουση ανάμεσα στον πραγματικό εαυτό και στη δημόσια εικόνα.

Πότε γράφτηκε το «Σταρ»;

Η νουβέλα του Yukio Mishima γράφτηκε το 1961 και σήμερα διαβάζεται και μέσα από τη σύγχρονη συζήτηση για την αυτοεικόνα και τα social media.

Αξίζει να διαβάσω το «Σταρ» του Mishima;

Το βιβλίο έχει ενδιαφέρουσες ιδέες για την ταυτότητα και τη διασημότητα, αλλά η σύντομη έκτασή του δεν επιτρέπει πάντα την ανάπτυξή τους σε βάθος. Στη συγκεκριμένη βιβλιοκριτική βαθμολογείται με 2,5/5.

Είναι το «Σταρ» κατάλληλο για πρώτη γνωριμία με τον Yukio Mishima;

Δεν αποτελεί, κατά τη γνώμη του κριτικού, την ιδανική πρώτη γνωριμία με τον συγγραφέα. Οι αναγνώστες που ενδιαφέρονται για τις βαθύτερες ψυχολογικές και υπαρξιακές του αναζητήσεις μπορούν να εξετάσουν και το έργο «Εξομολογήσεις μιας μάσκας».