Πρέπει να τελειώσεις τα πάντα για να δικαιούσαι να περάσεις καλά;

Κάθεσαι επιτέλους στον καναπέ, ανοίγεις το βιβλίο που ήθελες να διαβάσεις όλη την εβδομάδα και, πριν φτάσεις στη δεύτερη σελίδα, θυμάσαι το πλυντήριο. Μετά το μήνυμα που δεν απάντησες, κάτι που έμεινε στη μέση στη δουλειά, το τηλεφώνημα που πρέπει να κάνεις. Το βιβλίο κλείνει, εσύ σηκώνεσαι και η μικρή απόλαυση μεταφέρεται για αργότερα. Κανείς δεν σε διέκοψε. Αρκούσε η σκέψη ότι, αφού κάτι εκκρεμεί, δεν θα έπρεπε ακόμη να κάθεσαι.

Πότε ήταν η τελευταία φορά που απόλαυσες κάτι χωρίς να σκέφτεσαι την επόμενη υποχρέωση; Έναν καφέ χωρίς να υπολογίζεις πόση ώρα σου απομένει, μια κουβέντα χωρίς να ελέγχεις το κινητό, μια βόλτα χωρίς να τη συνδυάζεις με τρεις δουλειές; Δεν είναι πάντα εύκολο να θυμηθείς, ακόμη κι αν μέσα στην εβδομάδα βρέθηκες σε όμορφα μέρη και συνάντησες ανθρώπους που αγαπάς. Μπορεί να ήσουν εκεί και συγχρόνως να ετοίμαζες μέσα σου την αναχώρηση.

Το «μόλις τελειώσω» που όλο μετακινείται

Το λέμε σχεδόν αυθόρμητα: «Μόλις τελειώσω, θα χαλαρώσω». Ακούγεται λογικό, υπεύθυνο, σαν μια συμφωνία με τον εαυτό μας. Μόνο που σπάνια ορίζουμε τι ακριβώς σημαίνει «τελειώσω». Να βγει η σημερινή δουλειά; Να τακτοποιηθεί όλο το σπίτι; Να μην περιμένει κανείς τίποτα από εμάς;

Πριν ολοκληρωθεί το ένα, έχει εμφανιστεί το επόμενο. Ένα καινούργιο μήνυμα, μια αλλαγή στο πρόγραμμα, μια ανάγκη κάποιου δικού μας. Και κάπως έτσι, η άδεια να περάσουμε καλά εξαρτάται από μια προϋπόθεση που διαρκώς απομακρύνεται: να μην υπάρχει τίποτα άλλο να κάνουμε.

Στο μεταξύ, συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε την προσωπική μας ευχαρίστηση σαν το πιο εύκολο πράγμα να ακυρωθεί. Το ραντεβού της δουλειάς έχει συγκεκριμένη ώρα, ο λογαριασμός ημερομηνία πληρωμής, η δική μας βόλτα όμως μπορεί να περιμένει. Κι επειδή μπορεί, περιμένει σχεδόν πάντα.

Ίσως εδώ να βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες παγίδες της καθημερινότητας: να πιστεύουμε ότι η ζωή θα αρχίσει πραγματικά όταν φτάσουμε στον επόμενο στόχο. Στο άρθρο «Χτίζοντας τη ζωή μου, φοβήθηκα πολλές φορές ότι τη χάνω…» υπάρχει μια συγγενική σκέψη: όταν κάθε στόχος διαδέχεται αμέσως τον επόμενο, κινδυνεύουμε να προσπεράσουμε όλα όσα συμβαίνουν στη διαδρομή.

Γιατί χρειάζεται να δικαιολογήσουμε ακόμη και τη χαρά;

Δες πόσο συχνά προσπαθούμε να δώσουμε έναν χρήσιμο λόγο σε κάτι που μας αρέσει. Θα περπατήσουμε για να γυμναστούμε, θα διαβάσουμε για να μάθουμε, θα ξεκουραστούμε για να έχουμε περισσότερη ενέργεια αύριο. Όλα αυτά έχουν θέση στη ζωή μας, αλλά τι συμβαίνει όταν μια απόλαυση δεν προσφέρει κανένα μετρήσιμο αποτέλεσμα;

Μπορεί να θέλεις να ακούσεις έναν δίσκο ολόκληρο, να χαζέψεις τη θάλασσα ή να καθίσεις με έναν φίλο και να μιλήσετε για πράγματα που δεν οδηγούν πουθενά. Χρειάζεται να βγεις καλύτερος, σοφότερος ή πιο αποδοτικός από αυτή τη συνάντηση για να αξίζει ο χρόνος της;

Όταν ζητάμε διαρκώς από τον χρόνο μας να αποδώσει κάτι, δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε την αξία μιας στιγμής όσο τη ζούμε. Αναζητούμε τι κερδίσαμε, τι προχωρήσαμε, τι μπορούμε να διαγράψουμε από τη λίστα. Ένα απόγευμα που απλώς μας άρεσε κινδυνεύει έτσι να καταγραφεί μέσα μας ως χαμένο, παρότι μπορεί να είναι το μοναδικό που θα θυμόμαστε ύστερα από μήνες.

Όταν ακόμη και η ξεκούραση γίνεται άλλη μία υποχρέωση

Το παράδοξο είναι ότι μπορεί να μετατρέψουμε ακόμη και την ξεκούραση σε στόχο που πρέπει να πετύχουμε σωστά. Να χαλαρώσουμε για να είμαστε πιο παραγωγικοί, να κοιμηθούμε για να αποδώσουμε καλύτερα, να κάνουμε διακοπές για να επιστρέψουμε με περισσότερη ενέργεια.

Και αν τελικά δεν αξιοποιήσουμε τον ελεύθερο χρόνο μας με τον τρόπο που είχαμε σχεδιάσει, αισθανόμαστε ότι κάτι πήγε στραβά. Ακόμη και η απόλαυση χρειάζεται να αποδείξει τη χρησιμότητά της.

Μόνο που δεν χρειάζεται κάθε όμορφη στιγμή να μας οδηγεί κάπου. Μπορεί να είναι πολύτιμη ακριβώς επειδή δεν έχει κάποιον άλλο σκοπό πέρα από το ότι μας κάνει να αισθανόμαστε καλά.

Κάποιες εκκρεμότητες μπορούν να περιμένουν

Βέβαια, οι υποχρεώσεις έχουν πραγματικό βάρος. Όποιος φροντίζει έναν άνθρωπο, δυσκολεύεται οικονομικά ή δουλεύει εξαντλητικά ωράρια δεν αποκτά ελεύθερο χρόνο επειδή κάποιος του είπε να χαλαρώσει. Και μια δουλειά με αυριανή προθεσμία δεν εξαφανίζεται αν κλείσεις το κινητό σου.

Αξίζει όμως να ξεχωρίσουμε το επείγον από αυτό που απλώς έχουμε συνηθίσει να βάζουμε πρώτο. Πρέπει πράγματι να απαντηθεί αυτό το μήνυμα τώρα; Θα συμβεί κάτι αν τα πιάτα μείνουν για μισή ώρα στον νεροχύτη; Χρειάζεται να είμαστε διαθέσιμοι κάθε φορά που κάποιος θέλει την προσοχή μας;

Αυτή η ανάγκη να ελέγχουμε διαρκώς τι θα συμβεί στη συνέχεια συνδέεται συχνά και με την αγωνία για όσα δεν έχουμε προλάβει ή δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Στο άρθρο «Το αύριο δεν ελέγχεται: 3 μαθήματα των Στωικών για το άγχος» εξετάζουμε ακριβώς τη σημασία του να ξεχωρίζουμε όσα περνούν από το χέρι μας από όσα δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Ίσως, τελικά, μέρος αυτής της προσπάθειας να είναι να αποδεχτούμε ότι δεν χρειάζεται να έχουμε τα πάντα τακτοποιημένα για να ζήσουμε το σήμερα.

Δώσε χώρο σε όσα σε ευχαριστούν

Μια μικρή αρχή είναι να δώσεις σε κάτι που σου αρέσει συγκεκριμένο χώρο μέσα στη μέρα σου. Δέκα σελίδες, έναν καφέ στο μπαλκόνι, μισή ώρα παρέα με κάποιον που σου έχει λείψει. Όταν εμφανιστεί η σκέψη «θα έπρεπε να κάνω κάτι άλλο», μπορείς να εξετάσεις αν υπάρχει όντως ανάγκη να σηκωθείς. Η ενοχή από μόνη της δεν αποδεικνύει ότι παραμελείς κάτι.

Και όταν ο ελεύθερος χρόνος περιλαμβάνει άλλους ανθρώπους, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε αν είμαστε πραγματικά παρόντες μαζί τους. Μπορούμε να καθόμαστε δίπλα σε κάποιον και να σκεφτόμαστε τις επόμενες υποχρεώσεις μας, όπως μπορούμε να ακούμε μια ιστορία και να ετοιμάζουμε ήδη την απάντησή μας. Στο άρθρο «Πριν ζητήσω να με καταλάβεις, σε έχω ακούσει;» αναδεικνύεται η σημασία του να δίνουμε πραγματικό χώρο στον άλλον. Το ίδιο ίσως χρειάζεται να μάθουμε να κάνουμε και με τον χρόνο που μοιραζόμαστε μαζί του.

Η προσωπική ικανοποίηση χωράει και σε όσα καταφέρνεις και σε όσα ζεις χωρίς να χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα. Σε ένα γεύμα που δεν έφαγες όρθιος, σε ένα τραγούδι που άκουσες μέχρι το τέλος, σε μια συνάντηση που δεν βιάστηκες να κλείσεις. Τέτοιες στιγμές δεν απαιτούν να έχει προηγηθεί μια τέλεια μέρα ούτε μια άδεια λίστα υποχρεώσεων.

Αν περιμένεις να μην εκκρεμεί τίποτα για να χαρείς τη ζωή σου, πότε ακριβώς θα τη χαρείς;