Γάλα βρώμης και αμυγδάλου: Γιατί μπορεί να κάνουν κακό στην υγεία σου (όπως και πολλές άλλες διατροφικές μόδες)

Η επιλογή φυτικών ροφημάτων, όπως το γάλα βρώμης και αμυγδάλου, αντί για το αγελαδινό γάλα έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι η συστηματική αντικατάσταση των γαλακτοκομικών με φυτικά προϊόντα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η διατροφική τους σύνθεση, ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο έλλειψης σημαντικών βιταμινών και μετάλλων.

Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι το ιώδιο, ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τη σωστή λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα. Ακόμη και μια φαινομενικά μικρή αλλαγή, όπως η επιλογή γάλακτος βρώμης στον καθημερινό καφέ αντί για αγελαδινό, μπορεί να μειώσει την πρόσληψή του, εάν δεν αναπληρώνεται από άλλες διατροφικές πηγές.

Οι μεγαλύτεροι προβληματισμοί αφορούν τα παιδιά, τους εφήβους και τις γυναίκες που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία, καθώς το ιώδιο είναι απαραίτητο τόσο για τον μεταβολισμό όσο και για τη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό το ιώδιο για τον οργανισμό;

Το ιώδιο συμβάλλει στην παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών, οι οποίες ρυθμίζουν τον μεταβολισμό και συμμετέχουν σε πολλές βασικές λειτουργίες του σώματος. Παράλληλα, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία και την εγκυμοσύνη.

Όταν η πρόσληψή του δεν είναι επαρκής, ο θυρεοειδής αδένας μπορεί να υπολειτουργεί. Αυτό ενδέχεται να επηρεάσει τον μεταβολισμό και να συνδεθεί με συμπτώματα όπως κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και αύξηση του σωματικού βάρους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά την εγκυμοσύνη. Η ανεπαρκής πρόσληψη ιωδίου, ακόμη και σε σχετικά ήπιο βαθμό, μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του εμβρύου και να έχει συνέπειες στη μελλοντική γνωστική λειτουργία του παιδιού.

Τι έδειξε η έρευνα για τα φυτικά ροφήματα και τα υποκατάστατα γαλακτοκομικών;

Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Surrey και το Queen’s University Belfast εξέτασαν διατροφικά δεδομένα περίπου 3.500 ανθρώπων, αξιοποιώντας στοιχεία της βρετανικής Εθνικής Έρευνας Διατροφής και Διατροφικών Συνηθειών.

Παράλληλα, ανέλυσαν τη διατροφική σύνθεση 164 φυτικών ροφημάτων που υποκαθιστούν το γάλα, 76 εναλλακτικών προϊόντων γιαουρτιού και 67 φυτικών υποκατάστατων τυριού.

Η εικόνα που προέκυψε ανέδειξε σημαντικές διαφορές στον εμπλουτισμό των προϊόντων:

• Μόλις το 12% των προϊόντων που εξετάστηκαν περιείχε πρόσθετο ιώδιο.
• Το 61% είχε εμπλουτιστεί με ασβέστιο.
• Περίπου ένα στα πέντε προϊόντα περιείχε πρόσθετη ριβοφλαβίνη (βιταμίνη Β2).
• Βιταμίνη Β12 περιείχε το 46% των προϊόντων.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ένδειξη «φυτικό» ή «εναλλακτικό γαλακτοκομικό» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα προϊόν προσφέρει τα ίδια θρεπτικά συστατικά με το αντίστοιχο γαλακτοκομικό.

Πώς επηρεάζεται η πρόσληψη ιωδίου όταν αντικαθιστούμε το γάλα;

Σύμφωνα με την ανάλυση, ακόμη και η μερική αντικατάσταση των γαλακτοκομικών με φυτικές επιλογές μπορεί να μειώσει την πρόσληψη βασικών μικροθρεπτικών συστατικών. Η μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφηκε στο ιώδιο.

Όταν το 20% έως 35% των γαλακτοκομικών αντικαθίσταται από φυτικά υποκατάστατα, αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών και των κοριτσιών που δεν καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες τους σε ιώδιο.

Τα ποσοστά που παρουσιάζονται στη μελέτη είναι ενδεικτικά:

• Έφηβες: Το ποσοστό με ανεπαρκή πρόσληψη ιωδίου αυξάνεται από λίγο πάνω από το 50% σε σχεδόν τα δύο τρίτα.
• Γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας: Το ποσοστό αυξάνεται από 32% σε 42%.
• Πλήρης αντικατάσταση των γαλακτοκομικών: Το ποσοστό ανεπαρκούς πρόσληψης φτάνει περίπου το 80% στις έφηβες και το 72% στα αγόρια αντίστοιχης ηλικίας.

Οι αριθμοί αφορούν τα διατροφικά σενάρια που εξετάστηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο και δεν πρέπει να θεωρηθούν αυτομάτως αντιπροσωπευτικοί για κάθε χώρα ή για κάθε άνθρωπο.

Δεν είναι μόνο το ιώδιο: Ποια άλλα θρεπτικά συστατικά μπορεί να λείπουν;

Η αντικατάσταση των γαλακτοκομικών χωρίς προσεκτική επιλογή εναλλακτικών προϊόντων μπορεί να επηρεάσει και την πρόσληψη άλλων σημαντικών συστατικών.

Ασβέστιο: Είναι απαραίτητο για τη διατήρηση της φυσιολογικής κατάστασης των οστών και των δοντιών, ενώ συμμετέχει και στη λειτουργία των μυών.

Βιταμίνη Β12: Συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος και στον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η επαρκής πρόσληψή της χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε όσους ακολουθούν διατροφή χωρίς ζωικά προϊόντα.

Ριβοφλαβίνη (Β2): Συμμετέχει στον ενεργειακό μεταβολισμό και συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος, των ματιών και του νευρικού συστήματος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φυτικά προϊόντα δεν μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής. Σημαίνει, όμως, ότι η σύνθεσή τους χρειάζεται να εξετάζεται προσεκτικά, ειδικά όταν αντικαθιστούν συστηματικά ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων.

Γιατί οι γυναίκες και τα παιδιά χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή;

Το ιώδιο έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους κατά τις οποίες ο οργανισμός αναπτύσσεται ή έχει αυξημένες διατροφικές ανάγκες.

Στα παιδιά και στους εφήβους, η επαρκής πρόσληψη συμβάλλει στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του εγκεφάλου. Κατά την εγκυμοσύνη, η σημασία του γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, καθώς συμμετέχει στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου.

Πώς να επιλέγεις σωστά γάλα βρώμης ή αμυγδάλου

Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψει κάποιος τα φυτικά ροφήματα εξαιτίας των ευρημάτων. Η ουσία είναι να επιλέγει προϊόντα με βάση τη διατροφική τους αξία και όχι μόνο τη γεύση, την τιμή ή την εικόνα της συσκευασίας.

Πριν αγοράσεις ένα φυτικό ρόφημα ή ένα υποκατάστατο γιαουρτιού, έλεγξε:

1. Αν περιέχει ασβέστιο: Αναζήτησε προϊόντα με προσθήκη ασβεστίου.
2. Αν είναι εμπλουτισμένο με βιταμίνη Β12: Ιδιαίτερα σημαντικό για όσους δεν καταναλώνουν ζωικά προϊόντα.
3. Αν περιέχει ιώδιο: Μην θεωρείς δεδομένο ότι όλα τα φυτικά ροφήματα το περιέχουν.
4. Αν προσφέρει ριβοφλαβίνη: Η βιταμίνη Β2 είναι ένα ακόμη συστατικό που αξίζει να ελέγχεις στην ετικέτα.
5. Αντικατάστησε συνειδητά τα θρεπτικά συστατικά: Εάν αφαιρείς τα γαλακτοκομικά από τη διατροφή σου, φρόντισε να καλύπτεις τις ανάγκες σου από άλλες κατάλληλες πηγές.

Για όσους ακολουθούν αυστηρά φυτική διατροφή, καθώς και για εγκύους ή γονείς που επιλέγουν φυτικά προϊόντα για τα παιδιά τους, είναι χρήσιμη η καθοδήγηση διαιτολόγου ή γιατρού. Η λήψη συμπληρωμάτων ιωδίου δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα, καθώς και η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα.

Είναι τελικά κακό το γάλα βρώμης και αμυγδάλου;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο υποδηλώνει ένας εντυπωσιακός τίτλος. Τα φυτικά ροφήματα μπορούν να αποτελέσουν μια απολύτως θεμιτή επιλογή για όσους αποφεύγουν τα γαλακτοκομικά, έχουν δυσανεξία στη λακτόζη ή προτιμούν μια φυτική διατροφή.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αντικατάσταση γίνεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η διαφορετική θρεπτική σύνθεση των προϊόντων. Ένα μη εμπλουτισμένο ρόφημα βρώμης ή αμυγδάλου δεν προσφέρει απαραίτητα τα ίδια μικροθρεπτικά συστατικά με το αγελαδινό γάλα.

Το ουσιαστικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η διατροφική επιλογή χρειάζεται ενημέρωση. Δεν αρκεί να αλλάζουμε ένα προϊόν με ένα άλλο που μοιάζει ή χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι προσφέρει στον οργανισμό μας και πώς θα καλύψουμε όσα ενδεχομένως λείπουν από την καθημερινή διατροφή μας.