Αν βρίσκεσαι διαρκώς να αργείς σε ραντεβού, συναντήσεις ή υποχρεώσεις, ίσως το πρόβλημα δεν είναι απλώς η κακή οργάνωση. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η χρόνια καθυστέρηση μπορεί να συνδέεται με ένα λιγότερο γνωστό σύμπτωμα της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), γνωστό ως «χρονική τύφλωση».
Τι είναι η «χρονική τύφλωση» και πώς συνδέεται με τη ΔΕΠΥ
Η χρονική τύφλωση –ή «χρονική μυωπία», όπως την περιέγραψε ήδη από το 1997 ο κλινικός νευροψυχολόγος Ράσελ Μπάρκλεϊ– αναφέρεται στη δυσκολία εκτίμησης του χρόνου. Τα άτομα που την βιώνουν συχνά υποτιμούν το πόσο θα διαρκέσει μια εργασία ή χάνουν την αίσθηση του χρόνου που περνά.
Το φαινόμενο έχει συνδεθεί εδώ και χρόνια με τη ΔΕΠΥ, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις με το φάσμα του αυτισμού. Πρόσφατα, η έννοια έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στα social media, ανοίγοντας συζήτηση γύρω από το πότε πρόκειται για νευρολογικό σύμπτωμα και πότε για συμπεριφορά που εκλαμβάνεται ως αγένεια ή αδιαφορία.
Γιατί η καθυστέρηση στη ΔΕΠΥ δεν είναι απλώς «κακή συνήθεια»
Οι ειδικοί εξηγούν ότι η χρονική τύφλωση σχετίζεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου, οι οποίες ελέγχονται από τους μετωπιαίους λοβούς και επηρεάζουν τον προγραμματισμό, την οργάνωση και την αυτορρύθμιση.
Όπως τονίζουν θεραπευτές που ειδικεύονται στη ΔΕΠΥ, όλοι μπορεί να αργήσουμε περιστασιακά. Στη ΔΕΠΥ όμως, η καθυστέρηση είναι επαναλαμβανόμενη και λειτουργικά επιβαρυντική, επηρεάζοντας:
- την εργασία και την αξιοπιστία,
- τις κοινωνικές και οικογενειακές σχέσεις,
- τη διαχείριση χρημάτων και καθημερινών υποχρεώσεων.
Είναι η ΔΕΠΥ δικαιολογία για τη χρόνια καθυστέρηση;
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν έχουν όλοι όσοι αργούν ΔΕΠΥ, ούτε αποτελεί αυτόματη «άφεση ευθυνών». Ωστόσο, όταν η ασυνέπεια στην ώρα συνοδεύεται και από άλλα συμπτώματα –όπως απροσεξία, παρορμητικότητα ή υπερκινητικότητα– μπορεί να υποδηλώνει μια αντιμετωπίσιμη νευροαναπτυξιακή κατάσταση.
Έρευνες δείχνουν ότι φαρμακευτικές αγωγές που χρησιμοποιούνται για τη ΔΕΠΥ μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να βελτιώσουν και τη διαχείριση του χρόνου, μειώνοντας τη χρονική τύφλωση.
Οι ψυχολογικοί λόγοι πίσω από την επαναλαμβανόμενη καθυστέρηση
Η καθυστέρηση δεν έχει πάντα νευρολογική βάση. Σύμφωνα με θεραπευτές:
- κάποιοι αποφεύγουν να φτάνουν νωρίς λόγω κοινωνικού άγχους ή δυσφορίας με τη «ψιλή κουβέντα»,
- άλλοι χρησιμοποιούν ασυνείδητα την καθυστέρηση ως τρόπο να ανακτήσουν αίσθημα ελέγχου και αυτονομίας.
Η συμπεριφορά αυτή μοιάζει με το φαινόμενο της «εκδικητικής αναβολής του ύπνου», όπου κάποιος μένει ξύπνιος μέχρι αργά για να νιώσει ότι κερδίζει προσωπικό χρόνο.
Πιο δύσκολη στη διαχείριση θεωρείται η καθυστέρηση που πηγάζει από αίσθημα δικαιώματος, όταν κάποιος πιστεύει ότι ο χρόνος του είναι πιο σημαντικός από των άλλων.
Πρακτικές στρατηγικές για καλύτερη διαχείριση χρόνου
Ανεξάρτητα από την αιτία, οι ειδικοί τονίζουν ότι όλοι είναι υπεύθυνοι για τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς τους στους γύρω τους. Τα εργαλεία που βοηθούν άτομα με ΔΕΠΥ μπορούν να φανούν χρήσιμα σε όλους.
Συγκεκριμένες πρακτικές περιλαμβάνουν:
- χρήση έξυπνων ρολογιών ή πολλαπλών ρολογιών αντί για κινητό,
- διάσπαση κάθε εργασίας σε μικρότερα, μετρήσιμα βήματα,
- αποφυγή υπερφόρτωσης του προγράμματος,
- καταγραφή του πραγματικού χρόνου που απαιτούν οι καθημερινές δραστηριότητες.
Πολλοί διαπιστώνουν ότι μια «γρήγορη» ρουτίνα 20 λεπτών, στην πράξη απαιτεί σχεδόν τον διπλάσιο χρόνο όταν αναλυθεί βήμα-βήμα.
Το κλειδί δεν είναι η τελειότητα, αλλά η συνέπεια
Η βελτίωση στη διαχείριση του χρόνου δεν είναι απόλυτη ούτε γραμμική. Όπως σημειώνουν όσοι έχουν εφαρμόσει αυτές τις στρατηγικές, δεν λειτουργούν πάντα, αλλά αυξάνουν σημαντικά την αξιοπιστία και μειώνουν το άγχος.
Η κατανόηση του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα — είτε πρόκειται για ΔΕΠΥ, είτε για άγχος, είτε για κακές συνήθειες χρόνου.
Πηγή: EURONEWS
