Παρά τη σταδιακή πτώση στη συνολική κατανάλωση καπνού, η Ευρώπη εξακολουθεί να καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η αυξανόμενη διάδοση του ατμίσματος και των νέων προϊόντων νικοτίνης ενισχύει τη χρήση ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.
Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ — που περιλαμβάνει 53 χώρες σε Ευρώπη και Κεντρική Ασία — εκτιμάται ότι θα διατηρήσει έως το 2030 την αρνητική πρωτιά στην κατανάλωση καπνού, όπως προκύπτει από πρόσφατη έκθεση του οργανισμού.
Αύξηση ατμίσματος στους νέους
Αν και το παραδοσιακό κάπνισμα μειώνεται σταδιακά, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα νικοτίνης προσελκύουν ολοένα και περισσότερους εφήβους.
Ο περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Hans Kluge, τόνισε ότι η επιβλαβής συνήθεια της χρήσης καπνού ευθύνεται για περισσότερους από 1,1 εκατομμύριο θανάτους ετησίως από μη μεταδοτικά νοσήματα στην περιοχή. Όπως προειδοποίησε, χωρίς άμεση και ενισχυμένη δράση, η Ευρώπη θα συνεχίσει να καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις διεθνώς μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Το 2024, περίπου 173 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια ήταν χρήστες καπνού.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διάδοση του ατμίσματος στους εφήβους 13–15 ετών. Υπολογίζεται ότι σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας κάνουν χρήση καπνικών προϊόντων, ενώ το ποσοστό χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων φτάνει το 14,3%, με παρόμοια επίπεδα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών.
Στον ενήλικο πληθυσμό, η περιοχή καταγράφει τη δεύτερη υψηλότερη συχνότητα χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων παγκοσμίως, μετά τις Αμερικές, με περίπου 31,4 εκατομμύρια χρήστες.
Υψηλά ποσοστά καπνίσματος στις γυναίκες
Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια είναι η μοναδική παγκοσμίως που δεν αναμένεται να πετύχει τον στόχο για μείωση 30% στη χρήση καπνού μεταξύ των γυναικών έως το 2025. Από το 2010 έως σήμερα, η μείωση περιορίζεται μόλις στο 12%.
Περισσότερο από το 40% των γυναικών καπνιστριών παγκοσμίως — περίπου 62 εκατομμύρια — ζουν στην Ευρώπη, με ποσοστό καπνίσματος 17,2%, σχεδόν διπλάσιο από εκείνο των Αμερικών.
Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται και στο άτμισμα: σε σχεδόν τις μισές χώρες με διαθέσιμα στοιχεία, τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων σε σχέση με τα αγόρια.
Σύμφωνα με τον Κλούγκε, η τάση αυτή συνδέεται με στοχευμένες πρακτικές μάρκετινγκ από τη βιομηχανία, μέσω προϊόντων με γεύσεις και έντονης παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μέτρα και αντιδράσεις στην Ευρώπη
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι μόνο 18 από τις 53 χώρες της περιφέρειας εφαρμόζουν πλήρη αντικαπνιστική νομοθεσία σε όλους τους δημόσιους χώρους.
Χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία και οι Κάτω Χώρες έχουν προχωρήσει σε αυστηρότερη ρύθμιση των νέων προϊόντων νικοτίνης, επιβάλλοντας απαγορεύσεις γεύσεων και περιορισμούς στη διαφήμιση.
Παράλληλα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τη Φορολογία του Καπνού. Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει αύξηση φορολογικών συντελεστών — συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων και των σακουλιών νικοτίνης — έως το 2028. Ωστόσο, η πρόταση συναντά αντιδράσεις από κράτη-μέλη και ενδέχεται να καθυστερήσει.
