Οι κοινές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, που οδήγησαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη, του Ayatollah Ali Khamenei, και οι αντίποινα του Ιράν σε Ισραήλ και γειτονικές αραβικές χώρες, έχουν ξαναρίξει τη Μέση Ανατολή στη δίνη του πολέμου.
Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Νετανιάχου έχουν δηλώσει πως στόχος τους είναι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Οι συνέπειες αυτής της στρατηγικής για τη χώρα και την ευρύτερη περιοχή είναι σημαντικές και δεν πρέπει να υποτιμηθούν.
Ένα καθεστώς φτιαγμένο για επιβίωση
Αν και ο θάνατος του Khamenei αποτελεί σοβαρό πλήγμα για το ισλαμικό καθεστώς, δεν είναι ανυπέρβλητο. Το Ιράν έχει αντικαταστήσει στο παρελθόν ηγέτες που χάθηκαν βίαια, όπως ο Qassem Soleimani, αρχιτέκτονας της περιφερειακής ασφάλειας του Ιράν, που δολοφονήθηκε από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2020. Το καθεστώς όμως έχει αντέξει και συνεχίζει να λειτουργεί.
Ο θάνατος του Khamenei δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της ισλαμικής δημοκρατίας σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο ίδιος είχε προνοήσει για την επόμενη γραμμή διαδοχής, φροντίζοντας ώστε η ηγεσία και οι κορυφαίοι στρατιωτικοί, πολιτικοί και ασφαλείας να έχουν διάδοχους εάν “μαρτυρηθούν”.
Ωστόσο, ο Khamenei ήταν πολιτικός και πνευματικός ηγέτης, με επιρροή όχι μόνο στους σιίτες στο Ιράν αλλά και σε πολλούς μουσουλμάνους στην ευρύτερη περιοχή. Η δολοφονία του μπορεί να πυροδοτήσει κύμα εκδικητικής βίας και εξτρεμιστικών ενεργειών, τόσο στην περιοχή όσο και διεθνώς.
Διαδοχή και πιθανές υποψηφιότητες
Σύμφωνα με το σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η Βουλή των Ειδικών θα ορίσει είτε προσωρινό είτε μόνιμο διάδοχο από το εσωτερικό ή εξωτερικό των κύκλων της. Τρεις πιθανές υποψηφιότητες είναι:
- Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i, πρόεδρος της δικαιοσύνης
- Ali Asghar Hejazi, αρχηγός προσωπικού του Khamenei
- Hassan Khomeini, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Rohullah Khomeini
Το καθεστώς διαθέτει ισχυρά μέσα επιβολής, όπως οι IRGC και οι παραστρατιωτικές δυνάμεις Basij, που είναι αποφασισμένες να καταπνίξουν οποιαδήποτε εσωτερική εξέγερση και να διασφαλίσουν την επιβίωση του καθεστώτος.
Ο ρόλος του λαού και οι νεότερες γενιές
Οι Trump και Netanyahu έχουν καλέσει τον ιρανικό λαό – περίπου 60% κάτω των 30 ετών – να ανατρέψει το καθεστώς μετά τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις. Οι πρόσφατες διαδηλώσεις στο τέλος του 2025 και στις αρχές του 2026 απέδειξαν ότι η δυσαρέσκεια είναι μεγάλη, αλλά η κατασταλτική μηχανή του κράτους έχει επιβληθεί με βία. Χωρίς σοβαρές ρωγμές στους κόλπους του IRGC και των διοικητικών μηχανισμών, το καθεστώς παραμένει ισχυρό.
Αντίποινα και γεωπολιτικές επιπτώσεις
Το Ιράν έχει ήδη απαντήσει με επιθέσεις σε ισραηλινές και αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο, χρησιμοποιώντας βαλλιστικούς πυραύλους και drones. Παρά τις αποκρούσεις, ορισμένοι στόχοι υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Οι IRGC επιδιώκουν να ελέγξουν το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διακινείται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Μια διακοπή της κυκλοφορίας θα είχε σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Οδεύοντας σε μακροχρόνιο πόλεμο
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πλέον παραβιάσει όλες τις κόκκινες γραμμές, και η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε ανοικτό πόλεμο. Οι συμμαχίες του Ιράν με Κίνα και Ρωσία έχουν ήδη προκαλέσει διεθνείς καταδίκες των επιθέσεων. Παρά τις εκκλήσεις του ΟΗΕ για αποκλιμάκωση, οι πιθανότητες διπλωματικής επίλυσης είναι περιορισμένες.
Το σκηνικό είναι έτοιμο για ένα παρατεταμένο και σύνθετο πόλεμο, που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος, ενώ το Ιράν έχει σχεδιαστεί για να επιβιώνει ακόμη και σε τέτοιες κρίσεις. Ο πόλεμος αυτός στέλνει μήνυμα και σε άλλους παγκόσμιους παίκτες, όπως η Κίνα, για τη στρατηγική ισχύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ στην περιοχή.
