Συνέντευξη Μαρία Παναγοπούλου: Η Αλήθεια Πίσω από τα Βιβλία της

Τα βιβλία της συγγραφέως Μαρίας Παναγοπούλου ξεχωρίζουν όχι μόνο για την πλοκή τους, αλλά και για την αλήθεια που κρύβουν μέσα τους.

Δεν βασίζονται στη φαντασία. Γεννιούνται μέσα από πραγματικές ιστορίες, από ανθρώπους που της εμπιστεύονται τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους. Με δημοσιογραφική ακρίβεια και κοινωνική ευαισθησία προσεγγίζει ζητήματα που αγγίζουν βαθιά την ελληνική κοινωνία και τα μεταφέρει στο χαρτί χωρίς υπερβολές και ωραιοποιήσεις. Στον πυρήνα της γραφής της βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος, οι αδυναμίες του, οι συγκρούσεις του, οι σιωπές του.

Της ζητήσαμε να μας γυρίσει πίσω. Στην παιδική ηλικία. Στις πρώτες αναγνώσεις. Στην πρώτη στιγμή που κατάλαβε ότι η γραφή δεν θα ήταν απλώς μια αγάπη, αλλά τρόπος ζωής.

1.) Ανατρέχοντας στην παιδική σας ηλικία στον Πειραιά, τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στο γράψιμο; Πότε συνειδητοποιήσατε ότι το μυθιστόρημα θα γίνει το μέσο μέσα από το οποίο θα εκφράζεστε;

Από τότε π89ου θυμάμαι τον εαυτό μου, όλο το χαρτζιλίκι που μάζευα από γονείς, παππούδες, κάλαντα κλπ το έδινα στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς μου, στον Άγιο Βασίλη, για να αγοράζω βιβλία, μολύβια και κόλλες αλληλογραφίες, Με πρόταση του εξαιρετικού βιβλιοπώλη μας, διάβασα τον ΤΡΕΛΑΝΤΩΝΗ της Πηνελόπης Δέλτα. Το γεγονός ότι οι ήρωές του περνούν τις καλοκαιρινές διακοπές τους στην πόλη μου, στο σπίτι των θείων τους στη Καστέλα, με ενθουσίασε αλλά αυτό ήταν μόνο η αρχή. Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου, κατάλαβα για πρώτη φορά ότι το γράψιμο είναι ο τρόπος έκφρασης που ταιριάζει στην ψυχή μου. Και από εκείνη την ημέρα, δεν σταμάτησα ποτέ να γράφω.

2.) Έχετε σπουδάσει Κοινωνιολογία και εργαστήκατε επί χρόνια στη δημοσιογραφία. Πόσο επηρέασε αυτή η εμπειρία τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε και χτίζετε τους ήρωές σας;

Χαίρομαι που θέτετε έτσι την ερώτηση, γιατί αυτό ακριβώς μού συμβαίνει. Η δημοσιογραφία, οι σπουδές μου στην Κοινωνιολογία, όπως και η επιμόρφωση που έκανα στη συνέχεια με ένα πρόγραμμα Εγκληματολογίας και άλλο ένα Θετικής Ψυχολογίας, επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι και προσεγγίζω καταστάσεις και ήρωες, αλλά όχι τη γραφή μου.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΑΚΟΜΑ: Βιβλίο: Συνέντευξη με τη συγγραφέα Ρένα Ρώσση – Ζαϊρη – “τα τραύματα της ψυχής θρέφουν τη γραφή”

2.1) Νιώθετε ότι η δημοσιογραφική σας ματιά σάς βοηθά να διαβάζετε καλύτερα τους ανθρώπους που ζουν μέσα στις ιστορίες σας;

Δεδομένου ότι γράφω μόνο αληθινές ιστορίες, η δημοσιογραφική ματιά είναι πολύτιμη, για να εμβαθύνω στα γεγονότα και στους πρωταγωνιστές τους που είναι υπαρκτά. Επιπλέον, οφείλω να πω ότι μέσα από τη δουλειά μου αντλώ ιστορίες που δύσκολα μπορεί να γνωρίζει ένας συγγραφέας ο οποίος δεν έρχεται σε επαφή με την «πηγή» των κοινωνικών θεμάτων.

3.) Στο βιβλίο σας «Οι γυναίκες δεν κλαίνε» αγγίζετε ένα δύσκολο θέμα, αυτό του stalking. Πώς προέκυψε αυτή η ιστορία και τι σημαίνει για εσάς να γράφετε για πραγματικά γεγονότα με κοινωνικό αντίκτυπο;

Τα πραγματικά γεγονότα ασκούν πάνω μου έναν έντονο μαγνητισμό. Είναι αδύνατο να γράψω αν δεν βασιστώ πάνω σε αυτά, η φαντασία μου δεν είναι τόσο αναπτυγμένη ώστε να συναγωνιστεί τη ζωή. Ως προς το κοινωνικό αντίκτυπο, εκτιμώ πως κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα την κοινωνία μας. Το βιβλίο μου «Οι γυναίκες δεν κλαίνε» είναι το πρώτο που γράφτηκε στην Ελλάδα με θέμα το stalking, όταν ακόμη ήταν σχεδόν άγνωστο το φαινόμενο αυτό και θέλω να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στις Εκδόσεις Ψυχογιός που με εμπιστεύτηκαν και το τόλμησαν.

3.1) Υπήρξε κάποια μαρτυρία ή εμπειρία που σας συγκλόνισε και σας έκανε να πείτε «αυτό πρέπει να το γράψω»;

Το «οι γυναίκες δεν κλαίνε» είναι η αληθινή ιστορία μιας νέας γυναίκας, που έχει όλα τα προσόντα για ένα λαμπρό παρόν και ένα ακόμη λαμπρότερο μέλλον, αλλά όλα καταστρέφονται όταν πέφτει θύμα stalking, δηλαδή εμμονικής παρακολούθησης. Η επαφή μαζί της ήταν μία από τις πιο δύσκολες και δυνατές εμπειρίες που μού έχει χαρίσει η συγγραφή και όσο ζω θα την ευχαριστώ γι’ αυτό. Μέσα από εκείνη, αντιλήφθηκα πως υπήρχε μεγάλο κενό ενημέρωσης για το θέμα αυτό, με συνέπεια άνθρωποι-θύματα stalking να μην αντιλαμβάνονται τον βαθμό της επικινδυνότητας αυτού που τους συμβαίνει ή να μην ξέρουν πώς να το αντιμετωπίσουν. Στο βιβλίο επέλεξα να δώσω και πρακτικές συμβουλές για το πώς θα αντιληφθείς ότι εσύ ή ένας δικός σου άνθρωπος έχει πέσει θύμα stalking και τι πρέπει να κάνεις. Είναι συγκινητικά τα μηνύματα των αναγνωστριών που μού λένε ότι διαβάζοντάς το άλλαξε η ζωή τους!

4.) Η «Πενθερά» σας αντιμετωπίζει ένα βαθιά ριζωμένο στερεότυπο της ελληνικής κοινωνίας. Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να αλλάξει την αντίληψη γύρω από τέτοια θέματα;

Πιστεύω ότι η λογοτεχνία, γενικότερα, μπορεί να αλλάξει την αντίληψη γύρω από τη ζωή, αλλά για να συμβεί αυτό πρέπει να είσαι συνειδητός αναγνώστης της. Η «Πενθερά» είναι ένα βιβλίο μου που κυκλοφόρησε το 2020 και αγαπιέται ακόμη πολύ. Να διευκρινίσω ότι η λέξη αυτή, σύμφωνα με την ηρωίδα μου, προέρχεται από την ένωση των όρων «πένθος» και «έρως» και σημαίνει «η πεθερά που φέρνει το πένθος, δηλαδή το τέλος, του έρωτα». Πρόκειται για τις αληθινές ιστορίες δυο γυναικών, μιας Πόντιας και μιας Μανιάτισσας, που δέχονται δολοφονική επίθεση την ίδια μέρα, με τον ίδιο τρόπο σε Καλαμαριά και Οίτυλο. Τα μοναδικά κοινά τους σημεία είναι ότι έχουν γιους, παντρεμένους με γυναίκες που οι ίδιες δεν εγκρίνουν. Μέχρι να φτάσουμε στον ή στους δράστες, ξεδιπλώνεται μπροστά μας σε όλο της το μεγαλείο η σχέση νύφης και αγορομάνας πεθεράς. Χάρις σε αυτό το βιβλίο, έχω συγκεντρώσει τόσα πολλά μηνύματα από νύφες ή από πεθερές που μου εμπιστεύονται «τον πόνο τους», που θα μπορούσα να γράψω άλλα δέκα βιβλία με το θέμα αυτό.

5.) Όταν γράφετε μια ιστορία που βασίζεται σε αληθινά γεγονότα, πόσο χρόνο αφιερώνετε στην έρευνα και ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζετε;

Συνήθως γράφω και ερευνώ παράλληλα πολλές ιστορίες, οπότε είναι αδύνατον να προσδιορίσω τον χρόνο που χρειάζομαι. Γενικά, δεν γράφω γρήγορα και η έλλειψη χρόνου καθιστά ακόμη πιο αργή την ολοκλήρωση των έργων μου, αλλά ευτυχώς έχω δεκάδες ιστορίες που η συγγραφή τους ξεκίνησε πριν από 10 χρόνια και παραμένουν ημιτελείς, «βιβλία σε εκκρεμότητα» όπως τα λέω. Η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζω είναι να μην αδικήσω κάποιον από τους ήρωες, δεδομένου ότι είναι υπαρκτά πρόσωπα. Δεν με αφορά να κρίνω τις επιλογές τους, να ερευνήσω την αλήθεια όσων μού λένε, να τους δικαιολογήσω ή να τους κουνήσω το δάχτυλο. Το δικό μου ζητούμενο είναι να τους ακούσω, να τους κατανοήσω, να κατακτήσω την εμπιστοσύνη τους και να προσεγγίσω την ιστορία τους από τη δική μου οπτική. Σπανίως ταυτίζεται η οπτική των ηρώων μου με τη δική μου, γι’ αυτό και τα βιβλία που προκύπτουν συνήθως ξαφνιάζουν και τους ίδιους.

5.1) Υπήρξε στιγμή κατά την οποία η πραγματικότητα ξεπέρασε τη φαντασία σας;

Σε όλα μου τα βιβλία συμβαίνει αυτό. Σκεφτείτε ότι κάθε χρόνο έρχομαι σε επαφή με τρεις έως πέντε πολύ δυνατές ιστορίες, τις οποίες μου εμπιστεύονται για να γίνουν βιβλία. Από αυτές, γράφω τελικά εκείνη που «ξεκλειδώνει» μέσα μου την έμπνευση και, μέχρι στιγμής, αυτό γίνεται όταν η πραγματικότητα ξεπερνάει κατά πολύ τη φαντασία μου.

6.) Οι χαρακτήρες σας είναι βαθιά ανθρώπινοι, γεμάτοι πάθη, αδυναμίες και εσωτερικές συγκρούσεις. Ποιον από όλους έχετε αγαπήσει περισσότερο και γιατί;

Δεν αγαπώ όλους τους ήρωές μου και θαυμάζω τους συγγραφείς που το καταφέρνουν αυτό. Τους κατανοώ όλους, αλλιώς δεν θα μπορούσα να τους αποτυπώσω στο χαρτί, αλλά ούτε τους δικαιολογώ ούτε τους αγαπώ. Σε κάθε βιβλίο μου ωστόσο, υπάρχουν κάποιοι που κατέκτησαν την αγάπη μου και, θέλω να το τονίσω αυτό, δεν είναι πάντα οι κεντρικοί πρωταγωνιστές ή οι «καλοί». Αν πρέπει να ξεχωρίσω κάποιους, θα σας πω τους ήρωες του έργου μου «Ολική έκλειψη καρδιάς» που η συγκλονιστική ιστορία τους διαδραματίστηκε στη δεκαετία του ΄80 και είναι «κομμάτια» της νιότης μου.

7.) Στα βιβλία σας κυριαρχεί ένας συνδυασμός κοινωνικής παρατήρησης και ψυχολογικού ρεαλισμού. Πόσο ελεύθερα σας αφήνει η συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο να εκφράζεστε δημιουργικά και ποιο θεωρείτε ότι είναι το κλειδί μιας επιτυχημένης σχέσης συγγραφέα και εκδότη;

Αυτός ο συνδυασμός, της κοινωνικής παρατήρησης και του ψυχολογικού ρεαλισμού, κυριαρχεί στο μυαλό μου, στη ζωή μου και στις σχέσεις μου, οπότε αναπόφευκτα και στα βιβλία μου. Η συνεργασία μου με τις Εκδόσεις Ψυχογιός, εκτός από τιμητική είναι και απολύτως ελεύθερη. Δεν έχω υποχρέωση να παραδώσω νέο έργο σε συγκεκριμένο χρόνο, δεν ενημερώνω εκ των προτέρων για τη θεματολογία του, δεν υπάρχουν θέματα «απαγορευμένα». Νιώθω όμως «υποχρεωμένη» να γράψω ένα καλό βιβλίο, με σεβασμό στον αναγνώστη και με συνέπεια στα υψηλά εκδοτικά standards του ονόματος «Ψυχογιός». Φέτος συμπληρώνονται επτά χρόνια από την ημέρα που ξεκίνησε η συνεργασία μου με τον κορυφαίο εκδοτικό της χώρας και θεωρώ ότι το «κλειδί» είναι η αμοιβαία εκτίμηση.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΑΚΟΜΑ: Συνέντευξη: Λένα Μαντά – “η συγγραφή για μένα είναι μεγάλος έρωτας”

7.1) Υπάρχει κάποια συμβουλή ή καθοδήγηση από τον εκδότη σας που θυμάστε έντονα;

Δεν είναι μία. Θυμάμαι το 2020, όταν θα έβγαινε το πρώτο μου βιβλίο στις Εκδόσεις Ψυχογιός, ο κύριος Θάνος Ψυχογιός μου είπε σε κάποια εκδήλωση «αν δεν σας αρέσει το εξώφυλλο που θα σας ετοιμάσουμε, να μην το δεχτείτε». Έμεινα άφωνη, αλλά αμέσως μετά κατάλαβα ότι το να είσαι επί σειρά ετών ο πρώτος, έχει πάντα εξήγηση. Θυμάμαι επίσης τον κύριο Νίκο Ψυχογιό και την κυρία Πένυ Ψυχογιού, να μού λένε «είμαστε εδώ για να ακούμε τα λάθη που κάνουμε, τα σωστά τα γνωρίζουμε». Άφησα τελευταία την αγαπημένη Αγγέλα Σωτηρίου, την διευθύντρια του εκδοτικού τμήματος, στην οποία οφείλω πολλά γιατί κάθε αρνητική παρατήρησή της ισοδυναμεί με ένα εξάμηνο Πανεπιστημίου.

8.) Το πιο πρόσφατο βιβλίο σας, «Η Εκδίκηση της Μπαλαρίνας», έχει έναν αέρα μυστηρίου αλλά και θηλυκής δύναμης. Τι σας ενέπνευσε να γράψετε αυτή την ιστορία και τι θέλατε να μείνει στον αναγνώστη όταν κλείσει το βιβλίο;

Η ίδια η πρωταγωνίστρια του βιβλίου μου «Η εκδίκηση της μπαλαρίνας» ήταν η έμπνευση. Από την πρώτη στιγμή που τη συνάντησα, αισθάνθηκα πως η ιστορία της είναι ένα «δώρο» που μού έστειλε ο Θεός σε μια πολύ δύσκολη στιγμή της ζωής μου. Ακούγοντάς την να μου μιλάει για τη σκοτεινή πλευρά της ευγενούς τέχνης του μπαλέτου, ξαφνιάστηκα, γοητεύτηκα, ενθουσιάστηκα, θύμωσα, πλημμύρισα από συναισθήματα. Και αυτά θέλω να μείνουν σε όποιον διαβάσει το βιβλίο μου. Άλλωστε, δεν γράφω για να στείλω μηνύματα στους αναγνώστες μου, θέλω τα έργα μου να λειτουργούν σαν καθρέφτες και ο καθένας να «βλέπει» μέσα τους αυτό που έχει στην ψυχή του.

8.1) Να περιμένουμε σύντομα κάποιο νέο έργο; Μπορείτε να μας αποκαλύψετε κάτι για το επόμενο βήμα σας;

Γράφω ασταμάτητα, άλλοτε πιο εντατικά, άλλοτε πιο χαλαρά και πάντα υπάρχει ένα «νέο έργο μου». Το ποιο, εάν και πότε θα φτάσει στους αναγνώστες, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Σίγουρα πάντως, θα φτάσει. Περισσότερα, προσεχώς.

9.) Ποιες είναι οι λογοτεχνικές ή καλλιτεχνικές σας επιρροές; Υπάρχουν συγγραφείς ή έργα που σάς συνόδευσαν στο ξεκίνημά σας;

Διαβάζω τα πάντα, χωρίς αποκλεισμούς και ταμπέλες, αλλά με επηρεάζουν συγκεκριμένα έργα, από το ξεκίνημά μου μέχρι και σήμερα. Φοβούμενη ότι αν αναφέρω κάποια από αυτά θα αδικήσω τα υπόλοιπα, περιορίζομαι να σας πω ότι νιώθω ευγνώμων για έργα που είναι φτιαγμένα από καλλιτέχνες αυθεντικούς, που δημιουργούν για να υπάρχουν και δεν υπάρχουν για να δημιουργούν.

10.) Πώς διαχειρίζεστε τα σκοτεινά συναισθήματα που συχνά αναδύονται μέσα από τη γραφή; Η συγγραφή λειτουργεί για εσάς ως λύτρωση;

Η αλήθεια είναι πως όταν γράφω, κολυμπάω μέσα σε έναν ωκεανό συναισθημάτων, άλλοτε με νηνεμία, συχνότερα με τρικυμία, αλλά πάντα μακριά από τη στεριά. Είναι εξουθενωτικό αλλά αναγκαίο, ένα ταξίδι που στο τέλος σου χαρίζει τη λύτρωση.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΑΚΟΜΑ: https://makattack.gr/synentefxi-sonia-saoulidou-ouden-krypton/

11.) Ποιο είναι το μεγαλύτερο δώρο που σας έχει προσφέρει η συγγραφή και ποιος ο μεγαλύτερος φόβος σας μέσα σε αυτή τη διαδρομή;

Ανεκτίμητα δώρα έχω λάβει από τη συγγραφή. Πολύτιμους ανθρώπους και συναισθήματα, γνώσεις και εμπειρίες. Φόβος δεν υπάρχει, γιατί δεν γράφω για να βιοπορίζομαι, στην Ελλάδα κάτι τέτοιο είναι ουτοπικό, συνεπώς δεν νιώθω την πίεση να γράψω οπωσδήποτε κάτι που θα πουλήσει χιλιάδες αντίτυπα. Γράφω από εσωτερική ανάγκη και θα συνεχίσω να γράφω ακόμη κι αν δεν εκδοθεί ποτέ ξανά κάποιο έργο μου.

12.) Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στους αναγνώστες σας, ειδικά σε εκείνους που παλεύουν σιωπηλά, ποιο θα ήταν αυτό;

Θέλω να μοιραστώ ένα «μάθημα» που πήρα κι εγώ πολύ πρόσφατα, μετά από την απώλεια του συντρόφου της ζωής μου. Αυτό που έμαθα, λοιπόν, είναι πως είναι εντάξει, να μην είσαι εντάξει, δώσε στον εαυτό σου την πολυτέλεια του χρόνου και συνέχισε να παλεύεις, βουβά ή κραυγάζοντας. Η σπουδαιότερη νίκη, είναι η καθημερινή προσπάθεια, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της «μάχης» σου.

Η συζήτηση με τη Μαρία Παναγοπούλου δεν ήταν απλώς μια ακόμη συγγραφική συνέντευξη. Ήταν μια υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε βιβλίο υπάρχουν άνθρωποι, πραγματικές ζωές και μια βαθιά ευθύνη απέναντί τους.

Η ίδια επιλέγει να γράφει μόνο όταν η ιστορία την έχει ήδη αγγίξει. Να ακούει πριν μιλήσει. Να κατανοεί πριν καταγράψει. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το στοιχείο που κάνει τα βιβλία της να ξεχωρίζουν. Η αλήθεια τους.

Την ευχαριστώ θερμά για την ειλικρίνεια, τον χρόνο και την εμπιστοσύνη της σε αυτή τη συζήτηση.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Η Μαρία Παναγοπούλου είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Σπούδασε Κοινωνιολογία και έχει επιμορφωθεί στην Εγκληματολογία και στη Θετική Ψυχολογία. Η επαγγελματική της πορεία στον χώρο της δημοσιογραφίας επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τις ιστορίες της, δίνοντας έμφαση στην έρευνα, στην ανθρώπινη διάσταση και στον κοινωνικό αντίκτυπο.

Τα βιβλία της βασίζονται σε αληθινά γεγονότα και πραγματικές μαρτυρίες, με κεντρικό άξονα τον άνθρωπο και τις σύνθετες σχέσεις του. Στη συγγραφική της διαδρομή έχει αναδείξει κοινωνικά ζητήματα που απασχολούν τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, προσεγγίζοντάς τα με ευαισθησία αλλά και ρεαλισμό.

Έργα της είναι τα:

«Κλεμμένες λιακάδες»

«Είδα τον εαυτό μου στα μάτια σου»

«Το απωθημένο φυγείν αδύνατον»

«Οι γυναίκες δεν κλαίνε»

«Ολική Έκλειψη Καρδιάς»

«Η Πενθερά»

«Η χήρα της λίμνης Μπλεντ»

«Η Εκδίκηση της Μπαλαρίνας»

Από το 2020 συνεργάζεται με τις Εκδόσεις Ψυχογιός.

Ο Σταύρος ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ είναι book content creator, κριτικός βιβλίων και λάτρης των ταξιδιών. Μοιράζεται προτάσεις ανάγνωσης, βιβλιοκριτικές και λογοτεχνικά αφιερώματα, συνδέοντας κάθε ιστορία με μια διαδρομή και κάθε σελίδα με μια εμπειρία.