Μέσα σε μόλις πέντε ημέρες, μια ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν αρκετή για να φέρει την Ευρώπη στα πρόθυρα μιας ιστορικής ρήξης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Απειλές για δασμούς, φόβοι εμπορικού πολέμου και έντονο διπλωματικό παρασκήνιο ανάγκασαν τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να κινηθούν συντονισμένα, σε μια κρίση που αποκάλυψε πόσο εύθραυστη παραμένει η διατλαντική συμμαχία όταν διακυβεύονται κυριαρχία και γεωπολιτικά συμφέροντα.
Παρά τα βαθιά τραύματα και την έντονη ένταση, ο δεσμός ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες άντεξε. Αυτό ήταν το μήνυμα που έστειλαν, με εμφανή ανακούφιση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες στο τέλος μιας δραματικής εβδομάδας, κατά την οποία η προοπτική ενός γενικευμένου εμπορικού πολέμου για το μέλλον της Γροιλανδίας έμοιαζε πιο κοντά από ποτέ.
Η απειλή των δασμών και η ευρωπαϊκή αντίδραση
Για πέντε συνεχόμενες ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ κράτησε την Ευρώπη σε κατάσταση αναμονής, απειλώντας με την επιβολή πρόσθετων δασμών 10% σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες – όλες μέλη του ΝΑΤΟ. Στόχος του ήταν να πιέσει για την απόκτηση της Γροιλανδίας, ενός ημιαυτόνομου νησιού με πλούσιο υπέδαφος, που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας.
Σε ανάρτησή του, ο Τραμπ ξεκαθάριζε ότι οι δασμοί θα παραμείνουν σε ισχύ έως ότου επιτευχθεί συμφωνία για την «πλήρη και οριστική αγορά» της Γροιλανδίας. Η αντίδραση της Ευρώπης ήταν άμεση και έντονη.
Πρόεδροι και πρωθυπουργοί εμφανίστηκαν ενωμένοι, υπερασπιζόμενοι την κυριαρχία της Δανίας και καταγγέλλοντας αυτό που χαρακτήρισαν ωμό εκβιασμό. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ήταν κατηγορηματικός: «Καμία απειλή και κανένας εκφοβισμός δεν πρόκειται να μας κάμψει».
Από τη διπλωματική οργή στη στρατηγική αντεπίθεση
Μετά το αρχικό κύμα καταδίκης, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πέρασαν γρήγορα στη δράση. Στόχος τους ήταν διπλός: αφενός να πείσουν τον Τραμπ να εγκαταλείψει την ιδέα προσάρτησης και αφετέρου να προετοιμαστούν για σκληρά αντίποινα, εάν οι απειλές γίνονταν πράξη.
Οι πρεσβευτές της ΕΕ συναντήθηκαν εκτάκτως, ξεκινώντας προετοιμασίες ενόψει της 1ης Φεβρουαρίου, ημερομηνίας κατά την οποία θα ενεργοποιούνταν οι δασμοί. Η Γαλλία έθεσε στο τραπέζι την ενεργοποίηση του μηχανισμού κατά του οικονομικού καταναγκασμού, ενός εργαλείου που θα επέτρεπε εκτεταμένα αντίμετρα σε πολλούς κλάδους της οικονομίας.
Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, όπου τα κράτη-μέλη είχαν εμφανιστεί διχασμένα, αυτή τη φορά επικράτησε εντυπωσιακή σύμπνοια. Η απειλή δεν αφορούσε απλώς το εμπόριο, αλλά την εδαφική ακεραιότητα ενός συμμάχου.
Ενότητα και προετοιμασία για οικονομικό κόστος
Στις Βρυξέλλες, διπλωμάτες μιλούσαν για κοινή αποφασιστικότητα να αντέξουν το οικονομικό κόστος, προκειμένου να υπερασπιστούν τη Γροιλανδία, τη Δανία και τη συνολική κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καταρτίστηκε λίστα αντιμέτρων αξίας 93 δισ. ευρώ, βασισμένη στη λογική των ισότιμων αντιποίνων, έτοιμη να ενεργοποιηθεί άμεσα.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε δυναμικά, παγώνοντας επ’ αόριστον την επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ και στερώντας από αμερικανικά προϊόντα τα προβλεπόμενα δασμολογικά οφέλη.
Διπλωματία αντί σύγκρουσης
Παρά τη σκληρή στάση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέστησαν σαφές ότι η διπλωματία παρέμενε η προτιμώμενη επιλογή. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τόνισε ότι στόχος είναι η αποφυγή κλιμάκωσης και η κοινή επίλυση της κρίσης.
Η αναζήτηση μιας «διέξοδου» οδήγησε σε εντατικές παρασκηνιακές επαφές. Αν και οι πρώτες προσπάθειες προσέγγισης στο Νταβός απέτυχαν, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει όταν ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία.
Αυτό άνοιξε τον δρόμο για παρέμβαση του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Η συνάντησή του με τον Τραμπ κατέληξε σε μια προκαταρκτική συμφωνία για την ενίσχυση της ασφάλειας στη Γροιλανδία και στην ευρύτερη περιοχή της Αρκτικής.
Η προσωρινή αποκλιμάκωση και τα μηνύματα της επόμενης ημέρας
Σύμφωνα με τη συμφωνία-πλαίσιο, ο Τραμπ δεσμεύτηκε να μην επιβάλει δασμούς και να μην επιδιώξει την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας. Όταν οι ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν εκτάκτως στις Βρυξέλλες, το κλίμα ήταν σαφώς πιο χαλαρό, με δηλώσεις υπέρ της διατήρησης της διατλαντικής συμμαχίας.
Ωστόσο, η επιφυλακτικότητα παρέμεινε. Όπως ξεκαθάρισε ο Μακρόν, η Ευρώπη είναι έτοιμη να ενεργοποιήσει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία εάν επανεμφανιστούν απειλές.
Το μακροπρόθεσμο αποτύπωμα της κρίσης
Παρότι η κρίση εκτονώθηκε, το πολιτικό «μάθημα» παραμένει. Για πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, η υπόθεση της Γροιλανδίας ξεπέρασε ένα κρίσιμο όριο και ενίσχυσε την ανάγκη για μια πιο αυτόνομη Ευρώπη, με ευρύτερο δίκτυο στρατηγικών εταίρων.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, «όλοι αντιλαμβάνονται πλέον ότι η σχέση με τις ΗΠΑ έχει περάσει σε νέα βάση – και αυτό απαιτεί αποφάσεις και από τη δική μας πλευρά».
