Η παρουσίαση του πολέμου στα social media έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια. Στην περίπτωση των αμερικανικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν, η επικοινωνιακή στρατηγική της κυβέρνησης των ΗΠΑ φαίνεται να μετατρέπει πραγματικά στρατιωτικά πλήγματα σε περιεχόμενο που θυμίζει video game.
Βίντεο και μοντάζ που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο παρουσιάζουν πραγματικές πυραυλικές επιθέσεις μαζί με εικόνες από δημοφιλή παιχνίδια και ταινίες δράσης, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή αλλά και αμφιλεγόμενη αφήγηση γύρω από τις επιχειρήσεις.
Η επικοινωνία του πολέμου στην εποχή των social media
Η προπαγάνδα σε περιόδους πολέμου δεν είναι κάτι νέο. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, τα κράτη χρησιμοποιούν την επικοινωνία ως εργαλείο ενίσχυσης του ηθικού και της πολιτικής επιρροής.
Ωστόσο, η σημερινή προσέγγιση παρουσιάζει κάτι διαφορετικό: πραγματικές στρατιωτικές επιχειρήσεις μετατρέπονται σε viral περιεχόμενο που απευθύνεται σε εκατομμύρια χρήστες των social media, σχεδόν σαν να πρόκειται για ψυχαγωγία.
Βίντεο που συνδυάζουν επιθέσεις με video games και ταινίες
Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της επιχείρησης Επική Οργή, αρκετά από τα διαδικτυακά μηνύματα του Λευκού Οίκου περιλάμβαναν βίντεο με έντονο σαρκαστικό τόνο.
Σε ορισμένα από αυτά, πραγματικά πλάνα επιθέσεων συνδυάζονταν με σκηνές από γνωστές ταινίες όπως:
- Top Gun
- Iron Man
- Braveheart
Το βίντεο κατέληγε με ηχητικό από το γνωστό video game Mortal Kombat που έλεγε «Flawless victory».
Σε άλλο βίντεο χρησιμοποιήθηκε meme από το Grand Theft Auto, πριν ακολουθήσουν πραγματικά πλάνα επιθέσεων στο Ιράν.
Ο διευθυντής επικοινωνίας του Λευκού Οίκου ευχαρίστησε μάλιστα δημόσια το CNN για την προβολή αυτών των βίντεο.
Η θέση του Λευκού Οίκου
Σύμφωνα με την εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου, Anna Kelly, ο στόχος αυτών των βίντεο δεν είναι η γελοιοποίηση του πολέμου, αλλά η προβολή της στρατιωτικής αποτελεσματικότητας των ΗΠΑ.
Όπως υποστήριξε, το περιεχόμενο δείχνει την καταστροφή βαλλιστικών πυραύλων και εγκαταστάσεων παραγωγής σε πραγματικό χρόνο.
Σκληρή κριτική για την «παιχνιδιοποίηση» του πολέμου
Παράλληλα όμως, η πρακτική αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Ο καθολικός καρδινάλιος του Σικάγο, Blase Cupich, χαρακτήρισε την προσέγγιση αυτή «σοβαρή ηθική αποτυχία», υποστηρίζοντας ότι μετατρέπει τον πόλεμο σε θέαμα και αφαιρεί την ανθρώπινη διάσταση από τα θύματα.
Ο πόλεμος ως περιεχόμενο και… στοίχημα
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στα βίντεο. Στις σύγχρονες συγκρούσεις έχει αναπτυχθεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα γύρω από την κατανάλωση πολεμικού περιεχομένου.
Σε πλατφόρμες πρόβλεψης και στοιχηματισμού, έχουν καταγραφεί πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε στοιχήματα σχετικά με τις επιθέσεις στο Ιράν και την πιθανότητα πολιτικών εξελίξεων.
Η πλατφόρμα Kalshi δημιούργησε αγορά πρόβλεψης εκατομμυρίων για το αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν θα αποχωρούσε από την εξουσία. Παρόμοιες αγορές εμφανίστηκαν και στην πλατφόρμα Polymarket.
Το ανθρώπινο κόστος πίσω από τα βίντεο
Πίσω από τα memes και τα viral βίντεο όμως υπάρχει ένα τεράστιο ανθρώπινο τίμημα.
Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Pete Hegseth, παραδέχθηκε ότι «ο πόλεμος ήταν και θα είναι πάντα κόλαση».
Σύμφωνα με αναφορές, τουλάχιστον 13 Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν, ενώ εκατοντάδες τραυματίστηκαν, πολλοί με σοβαρά τραύματα ή εγκεφαλικές κακώσεις.
Παράλληλα, προκαταρκτική έρευνα του Πενταγώνου αναφέρει ότι πύραυλος τύπου Tomahawk missile έπληξε κατά λάθος σχολείο κοριτσιών στο Ιράν, προκαλώντας δεκάδες θανάτους.
Σε άλλη περίπτωση, ισραηλινές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις πετρελαίου στην Τεχεράνη προκάλεσαν πυκνό τοξικό καπνό που σκέπασε μεγάλο μέρος της πόλης.
Η νέα εμπειρία του πολέμου στην ψηφιακή εποχή
Για εκατομμύρια Αμερικανούς, ο πόλεμος εμφανίζεται πλέον στο ίδιο feed με memes, βίντεο τεχνητής νοημοσύνης και στιγμιότυπα αθλητικών αγώνων.
Αυτή η νέα πραγματικότητα δημιουργεί μια πρωτοφανή ψευδαίσθηση οικειότητας με τις συγκρούσεις, κάτι που καμία προηγούμενη γενιά δεν είχε βιώσει με αυτόν τον τρόπο.
