Μετά από επίσκεψη στη Γάζα τον Ιανουάριο, ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Jorge Moreira da Silva, χαρακτήρισε την καταστροφή εκεί «συντριπτική». Εκτίμησε ότι κάθε κάτοικος της πυκνοκατοικημένης περιοχής βρίσκεται «περιτριγυρισμένος από 30 τόνους ερειπίων».
Αυτή η πρωτοφανής καταστροφή εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το πώς και από ποιον θα ανακατασκευαστεί η Γάζα. Από το 2023, διάφορα σχέδια και πρωτοβουλίες προσπαθούν να απαντήσουν στο πώς θα μπορούσε να μοιάζει η Γάζα μετά το τέλος της σύγκρουσης. Αλλά ποιο όραμα θα καθορίσει το μέλλον της περιοχής;
Το Σχέδιο «Γάζα 2035» της Ισραηλινής Κυβέρνησης
Το σχέδιο Gaza 2035, που παρουσιάστηκε το 2024, προβλέπει τρεις φάσεις για την ένταξη της Γάζας σε μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου με το λιμάνι El-Arish της Αιγύπτου και την ισραηλινή πόλη Sderot.
Απεικονίσεις AI δείχνουν μελλοντικά ουρανοξύστες, ηλιακά πάρκα και μονάδες αφαλάτωσης νερού στη χερσόνησο του Σινά, καθώς και υποθαλάσσιες πλατφόρμες πετρελαίου και έναν νέο υψηλής ταχύτητας σιδηρόδρομο κατά μήκος του κύριου δρόμου Salah al-Din, που συνδέει τη Γάζα με τη Rafah.
Το Σχέδιο των ΗΠΑ για «Έξυπνες Πόλεις»
Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρότειναν ένα παρόμοιο φουτουριστικό σχέδιο, το Gaza Reconstitution, Economic Acceleration and Transformation Trust (Αύγουστος 2025), που προβλέπει έξυπνες, AI-driven πόλεις σε μια δεκαετία. Το σχέδιο θέτει τη Γάζα υπό αμερικανική διαχείριση και θεωρεί ότι η κακή αστική σχεδίαση είναι βασικός παράγοντας για την «παρατεταμένη εξέγερση» στη Γάζα.
Η πιο πρόσφατη εκδοχή παρουσιάστηκε από τον Jared Kushner στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, δείχνοντας τη Γάζα ως «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής», με πολυτελή θέρετρα, σύγχρονες κατοικίες και μεταφορικά κέντρα υψηλής τεχνολογίας.
Σύμφωνα με αναφορές, οι οράματα ΗΠΑ και Ισραήλ επηρεάζονται από το σχέδιο του αμερικανού οικονομολόγου Joseph Pelzman, που προτείνει πλήρη καταστροφή και επανεκκίνηση της Γάζας από το μηδέν.
Το Σχέδιο «Φοίνικας» και η Συμμετοχή των Κατοίκων
Σε αντίθεση με τα σχέδια ΗΠΑ και Ισραήλ, το Gaza Phoenix Plan (Φεβρουάριος 2025) ενσωματώνει απόψεις των κατοίκων. Εστιάζει στη διατήρηση και ανακατασκευή υπαρχόντων κτιρίων, της κουλτούρας και του κοινωνικού ιστού.
Το σχέδιο αναπτύχθηκε από διεθνείς ειδικούς μαζί με επαγγελματίες από τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη και τη διασπορά των Παλαιστινίων, και προβλέπει φάση ανασυγκρότησης τουλάχιστον πέντε ετών.
Άλλα αραβικά σχέδια είναι πιο τεχνοκρατικά αλλά προβλέπουν σύντομο χρονοδιάγραμμα, όπως το Al Habtoor Group των ΗΑΕ, που υπόσχεται 70% ιδιοκτησία της εταιρείας ανακατασκευής στη Γάζα στους Παλαιστίνιους.
Προκλήσεις για την Ανακατασκευή της Γάζας
Η ανακατασκευή μετά από πόλεμο απαιτεί χρόνο, χρήματα και τοπικούς πόρους. Στη Γάζα υπάρχουν πλέον 61 εκατομμύρια τόνοι ερειπίων, καθώς και επικίνδυνα υπολείμματα όπως πυρομαχικά και ανθρώπινα λείψανα, που πρέπει να απομακρυνθούν πριν ξεκινήσει η ανακατασκευή. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο καθαρισμός των ερειπίων μπορεί να διαρκέσει έως 20 χρόνια.
Για σύγκριση, η Βαρσοβία χρειάστηκε σχεδόν 40 χρόνια για την ανασυγκρότηση του ιστορικού της κέντρου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα χρονοδιαγράμματα των σημερινών σχεδίων για τη Γάζα είναι σημαντικά πιο σύντομα και πιθανώς μη ρεαλιστικά.
Κοινωνική Συμμετοχή και Αντιδράσεις
Τα σχέδια ΗΠΑ και Ισραήλ δεν περιλαμβάνουν τους Παλαιστίνιους στην διαδικασία λήψης αποφάσεων, κάτι που έχει προκαλέσει κριτική για «αφανισμό αστικών πολιτισμών». Προτάσεις για πληρωμές 5.000 δολαρίων και επιδοτήσεις ενοικίων για έξοδο από τη Γάζα δεν αντιμετωπίζουν πλήρως τις ανησυχίες των κατοίκων.
Αντίθετα, το σχέδιο Phoenix και άλλα αραβικά σχέδια δίνουν έμφαση στην τοπική συμμετοχή και την ανανέωση των υπαρχόντων δομών, κάτι που θεωρείται βασικό για την επιτυχή μεταπολεμική ανασυγκρότηση.
Η ιστορία δείχνει ότι η ανακατασκευή μετά τον πόλεμο έχει μεγαλύτερη επιτυχία όταν εμπλέκονται οι ίδιοι οι κάτοικοι, όπως συνέβη με το Σχέδιο Μάρσαλ των ΗΠΑ για την Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
