Η συζήτηση για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν επανέρχεται δυναμικά στην Ουάσινγκτον, ωστόσο μια τέτοια στρατηγική ενδέχεται να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη. Από τη στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump διαβεβαίωνε τον ιρανικό λαό ότι «η βοήθεια έρχεται», στο αποκορύφωμα των μαζικών διαδηλώσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται σταθερά προς μια νέα φάση έντασης με την Τεχεράνη.
Παράλληλα, οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις παραμένουν σε αδιέξοδο, καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη επιμένουν στις «κόκκινες γραμμές» τους σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Το ερώτημα, όμως, είναι σαφές: αποτελεί πράγματι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν λύση ή θα προκαλέσει μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή; To έγκυρο think tank Τhe Atlantic Council επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει τα γεγονότα και να σταθμίσει τα πιθανά ρίσκα.
Ποιες Επιλογές Έχουν οι ΗΠΑ στο Τραπέζι
Το πλέον ακραίο ενδεχόμενο των εχθροπραξιών ανάμεσα σε HPA, Ισραήλ και Ιράν αφορά την άμεση επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, με στόχο την απομάκρυνση της ανώτατης ηγεσίας και την αποδόμηση των κρατικών θεσμών.
Οι επίσημες αιτιολογίες που έχουν παρουσιαστεί κατά καιρούς περιλαμβάνουν την προστασία των διαδηλωτών μετά τη βίαιη καταστολή, την επιβράδυνση του πυρηνικού προγράμματος και τον περιορισμό του βαλλιστικού οπλοστασίου της Τεχεράνης.
Γιατί η Αλλαγή Καθεστώτος στο Ιράν Δεν Είναι Απλή Υπόθεση
Παρά τη διεθνή κριτική προς την ιρανική ηγεσία, η πραγματικότητα στο εσωτερικό της χώρας καθιστά την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν εξαιρετικά δύσκολη.
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν βαθιά διείσδυση στην οικονομία, στην πολιτική και στις ένοπλες δυνάμεις. Ο ανώτατος ηγέτης Ayatollah Ali Khamenei μπορεί να αποτελεί το συμβολικό πρόσωπο της εξουσίας, ωστόσο το σύστημα δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε ένα άτομο.
Ακόμη και σε περίπτωση απομάκρυνσης της κορυφής, είναι πιθανό να ξεσπάσει εσωτερική διαμάχη διαδοχής, χωρίς να διαλυθεί ο πυρήνας εξουσίας. Μάλιστα, έχουν ληφθεί μέτρα διασφάλισης της συνέχειας, με τον Ali Larijani να φέρεται να έχει αναλάβει ρόλο στον σχεδιασμό έκτακτων σεναρίων.
Ανύπαρκτη Ενιαία Αντιπολίτευση
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η έλλειψη συνεκτικής αντιπολίτευσης. Τα αντικαθεστωτικά κινήματα αποτελούνται από ετερόκλητες ομάδες — εργατικά σωματεία, εθνοτικές μειονότητες και φιλομοναρχικούς.
Το όνομα του εξόριστου πρίγκιπα Reza Pahlavi επανέρχεται συχνά στη δημόσια συζήτηση. Ωστόσο, η απόσταση από την καθημερινότητα των Ιρανών και η περιορισμένη αποδοχή στο εσωτερικό μειώνουν τις πιθανότητες ουσιαστικής πολιτικής μετάβασης υπό την ηγεσία του.
Χωρίς ενιαία πολιτική εναλλακτική, η κατάρρευση του συστήματος θα μπορούσε να οδηγήσει σε κενό εξουσίας και χάος.
Ο Κίνδυνος Περιφερειακής Έκρηξης
Η προοπτική αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν ενέχει σοβαρούς γεωπολιτικούς κινδύνους. Ένα πιθανό πρώτο βήμα αντίδρασης της Τεχεράνης θα ήταν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα παγκοσμίως. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε σοκ στις διεθνείς αγορές, επηρεάζοντας άμεσα τιμές ενέργειας και παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Επιπλέον, τα κράτη του Κόλπου θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο ιρανικών αντιποίνων, ακόμη και εάν δεν συμμετείχαν άμεσα σε επιχείρηση των ΗΠΑ.
Το Προσφυγικό και οι Μακροπρόθεσμες Συνέπειες
Με πληθυσμό που ξεπερνά τα 90 εκατομμύρια, το Ιράν αποτελεί τη μεγαλύτερη χώρα της Μέσης Ανατολής σε πλήρως εντός περιοχής επικράτεια. Μια γενικευμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, τις οποίες δύσκολα θα μπορούσαν να απορροφήσουν γειτονικά κράτη.
Η εμπειρία προηγούμενων περιφερειακών πολέμων δείχνει ότι η κατάρρευση κρατικών δομών οδηγεί σε μακροχρόνια αστάθεια, όχι σε άμεση δημοκρατική μετάβαση.
Συμπέρασμα: Ρεαλισμός Αντί Ρίσκου
Η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν εμφανίζεται ως ελκυστική λύση σε πολιτικό επίπεδο, όμως οι πιθανές συνέπειες υπερβαίνουν τα προσδοκώμενα οφέλη. Η βαθιά ριζωμένη ισχύς των Φρουρών της Επανάστασης, η απουσία ενιαίας αντιπολίτευσης και η γεωστρατηγική σημασία της χώρας καθιστούν μια τέτοια επιλογή εξαιρετικά ριψοκίνδυνη.
Ίσως η εναλλαγή διαπραγματεύσεων και περιορισμένων στρατιωτικών πιέσεων να αποτελεί, παραδόξως, μια μορφή ελεγχόμενης σταθερότητας. Η πλήρης κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα μπορούσε να πυροδοτήσει πολύ ευρύτερη αποσταθεροποίηση από αυτή που επιχειρεί να αποτρέψει.
