Ανοίγεις το κινητό σου. Κάνεις scroll. Βλέπεις πολιτικά posts. Θυμώνεις. Συμφωνείς. Διαφωνείς. Κάνεις like. Ξαναμπαίνεις μετά από μία ώρα.
Αυτό που ίσως δεν ξέρεις είναι ότι δεν βλέπεις απλώς “τι ανεβαίνει”. Βλέπεις αυτό που ο αλγόριθμος θέλει να δεις.
Και αυτό μπορεί να επηρεάζει — έστω και ανεπαίσθητα — τις πολιτικές σου απόψεις.
Το πείραμα που άναψε φωτιές
Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature εξέτασε τον αλγόριθμο του X (πρώην Twitter) και ειδικά τη ροή “For You”.
Το εύρημα;
Χρήστες που εκτέθηκαν στην αλγοριθμική ροή:
- Είδαν περισσότερο πολιτικά φορτισμένο περιεχόμενο
- Εκτέθηκαν σε μεγαλύτερο ποσοστό σε συντηρητικές απόψεις
- Εμφάνισαν μετατόπιση σε ορισμένες πολιτικές θέσεις
Ακόμα πιο ενδιαφέρον: η επίδραση δεν εξαφανίστηκε άμεσα όταν οι χρήστες γύρισαν σε χρονολογική ροή.
Με απλά λόγια;
Ο αλγόριθμος δεν σου δείχνει απλώς περιεχόμενο. Μπορεί να επηρεάζει τι θεωρείς σημαντικό.
Δεν είναι μόνο το X – Το φαινόμενο είναι παντού
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μία πλατφόρμα.
???? Facebook: Ο πολλαπλασιαστής του θυμού
Η ίδια η Meta, μητρική εταιρεία των Facebook και Instagram, έχει παραδεχτεί στο παρελθόν ότι οι αλγόριθμοι που προωθούν περιεχόμενο με υψηλό engagement συχνά ενισχύουν:
- Θυμό
- Αντιπαράθεση
- Πολωτικές απόψεις
Εσωτερικές έρευνες που αποκαλύφθηκαν μέσω διαρροών έδειξαν ότι περιεχόμενο που προκαλεί έντονη συναισθηματική αντίδραση διαδίδεται ταχύτερα — ακόμη κι αν είναι παραπλανητικό.
Ο λόγος;
Ο θυμός κρατά τον χρήστη περισσότερο στην οθόνη.
???? TikTok: Ο πιο “έξυπνος” αλγόριθμος;
Το TikTok θεωρείται από πολλούς ο πιο εξελιγμένος αλγόριθμος προτάσεων στον κόσμο.
Μέσα σε λίγα λεπτά μπορεί να:
- Καταλάβει πολιτικές προτιμήσεις
- Εντοπίσει ιδεολογικές τάσεις
- Σε “κλειδώσει” σε συγκεκριμένο τύπο περιεχομένου
Μελέτες σε ευρωπαϊκές χώρες έχουν δείξει ότι νέοι χρήστες που αλληλεπιδρούν με πολιτικά βίντεο αρχίζουν γρήγορα να βλέπουν όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο — ανεξαρτήτως κατεύθυνσης.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για “χειραγώγηση”.
Πρόκειται για βελτιστοποίηση της προσοχής σου.
Και η προσοχή σου είναι το προϊόν.
Echo Chambers: Ζούμε σε ψηφιακές φούσκες;
Ο όρος “echo chamber” περιγράφει ένα περιβάλλον όπου ακούμε μόνο απόψεις που συμφωνούν με τις δικές μας.
Οι αλγόριθμοι:
- Μαθαίνουν τι σου αρέσει
- Σου δείχνουν περισσότερο από αυτό
- Σταδιακά μειώνουν την έκθεσή σου σε αντίθετες φωνές
Το αποτέλεσμα;
Νομίζεις ότι “όλοι” συμφωνούν μαζί σου.
Και ότι “οι άλλοι” είναι παράλογοι ή επικίνδυνοι.
Αυτό ενισχύει την πολιτική πόλωση και την κοινωνική καχυποψία.
Είναι συνωμοσία;
Όχι.
Οι αλγόριθμοι δεν έχουν πολιτική ιδεολογία. Έχουν επιχειρηματικό στόχο: μέγιστη αλληλεπίδραση.
Αλλά όταν το σύστημα επιβραβεύει:
- Τον θυμό
- Τη σύγκρουση
- Την υπερβολή
… τότε το πολιτικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακούσιο αλλά πραγματικό.
Τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία;
Αν οι ψηφιακές πλατφόρμες:
- Καθορίζουν ποια θέματα βλέπουμε
- Ενισχύουν συγκεκριμένα αφηγήματα
- Δημιουργούν συναισθηματικές αντιδράσεις
Τότε παίζουν ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτικού κλίματος.
Όχι μέσω λογοκρισίας.
Αλλά μέσω ιεράρχησης.
Και στη δημοκρατία, το τι θεωρείται “επείγον” ή “σημαντικό” κάνει τεράστια διαφορά.
Μπορεί να αλλάξει κάτι;
Κάποιες προτάσεις που συζητούνται διεθνώς:
- Υποχρεωτική διαφάνεια στους αλγόριθμους
- Επιλογή καθαρής χρονολογικής ροής
- Περιορισμός της ενίσχυσης ακραίου περιεχομένου
- Ανεξάρτητος έλεγχος πλατφορμών
Όμως υπάρχει και κάτι απλούστερο:
Ψηφιακή παιδεία.
Να ξέρουμε ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι “ο κόσμος”.
Είναι μια επιλεγμένη εκδοχή του.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα; Οι αριθμοί μιλούν
Σύμφωνα με πρόσφατα ευρωπαϊκά και διεθνή digital reports:
- Πάνω από 75% των Ελλήνων χρησιμοποιούν social media καθημερινά
- Το Facebook παραμένει η πιο διαδεδομένη πλατφόρμα
- Το Instagram και το TikTok αυξάνονται ραγδαία στους νέους 18–34
- Το X παίζει δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικής ατζέντας (δημοσιογράφοι, πολιτικοί, opinion leaders)
Με τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού να ενημερώνεται από feeds που δεν είναι χρονολογικά αλλά αλγοριθμικά, η επιρροή είναι δομική.
Ελληνικά παραδείγματα: Πώς δημιουργείται η ψηφιακή πόλωση
???? Εκλογές & Hashtags
Σε κάθε εκλογική περίοδο:
- Πολιτικά hashtags εκτοξεύονται
- Viral clips απομονώνουν δηλώσεις εκτός πλαισίου
- Οργισμένα posts διαδίδονται ταχύτερα από αναλυτικά άρθρα
Αν αλληλεπιδράσεις με ένα post υπέρ ή κατά ενός κόμματος, ο αλγόριθμος θα σου δείξει περισσότερο από το ίδιο.
Και λιγότερο από το αντίθετο.
Έτσι, δημιουργείται η αίσθηση ότι “η κοινωνία είναι μαζί μου”.
???? TikTok και πολιτικοί αρχηγοί
Το TikTok έχει μετατραπεί σε πολιτικό εργαλείο.
Σύντομα βίντεο, χιουμοριστικές ατάκες, behind-the-scenes στιγμές.
Ο αλγόριθμος:
- Καταγράφει πόσο χρόνο σταματάς σε πολιτικό περιεχόμενο
- Μετρά αν ξαναβλέπεις ένα clip
- Σου σερβίρει όλο και πιο “έντονες” εκδοχές
Μέσα σε λίγες μέρες μπορεί να σε έχει “κλειδώσει” σε μία πολιτική κατεύθυνση χωρίς να το καταλάβεις.
???? Ο θυμός που γίνεται viral
Η Meta (ιδιοκτήτρια των Facebook & Instagram) έχει δεχτεί διεθνή κριτική επειδή οι αλγόριθμοί της ενισχύουν περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα.
Και ποιο συναίσθημα κυριαρχεί στην ελληνική πολιτική online;
Ο θυμός.
Posts με καταγγελίες, έντονες αντιπαραθέσεις και δραματικούς τίτλους έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να προωθηθούν.
Γιατί;
Γιατί η πλατφόρμα δεν ανταμείβει την ψυχραιμία.
Ανταμείβει την αλληλεπίδραση.
???? Γιατί πέφτουμε τόσο εύκολα στην παγίδα; (Ψυχολογική ανάλυση)
Οι αλγόριθμοι δεν δημιουργούν από το μηδέν τις αντιδράσεις μας. Πατάνε πάνω σε βαθιά ανθρώπινα μοτίβα:
1️⃣ Confirmation Bias
Τείνουμε να προτιμάμε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύουμε.
Ο αλγόριθμος το μαθαίνει και το ενισχύει.
2️⃣ Negativity Bias
Ο εγκέφαλος αντιδρά πιο έντονα σε αρνητικές ειδήσεις.
Σκάνδαλα > θεσμικές διαδικασίες
Καταγγελία > ανάλυση
3️⃣ Tribal Instinct
Η πολιτική ενεργοποιεί αίσθημα “ομάδας”.
Όταν βλέπεις συνεχώς posts που στηρίζουν τη δική σου πλευρά, νιώθεις ότι ανήκεις σε “στρατόπεδο”.
Και τα στρατόπεδα πολεμούν.
Τι να προσέχεις όταν κάνεις scroll
✔ Αν βλέπεις μόνο μία άποψη, κάτι φιλτράρεται
✔ Αν ένα post σε εξοργίζει αμέσως, ο αλγόριθμος πέτυχε τον στόχο του
✔ Αν όλοι στα σχόλια συμφωνούν, πιθανόν βρίσκεσαι σε echo chamber
✔ Δοκίμασε να ακολουθήσεις πηγές που διαφωνούν μαζί σου
✔ Χρησιμοποίησε χρονολογική ροή όπου υπάρχει
Το τελικό ερώτημα
Αν ο αλγόριθμος μπορεί να αλλάξει το τι βλέπεις,
μπορεί τελικά να αλλάξει και το τι πιστεύεις;
Η απάντηση δεν είναι απόλυτη.
Αλλά η έρευνα δείχνει ότι η επίδραση υπάρχει — και δεν είναι αμελητέα.
Και ίσως η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της εποχής μας
να μην είναι τα κόμματα.
Αλλά ο κώδικας.
Copyright εικόνας: “Social Media Addiction” by Irfan Ahmad is licensed under CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.
