Το σοκ στις τιμές του φυσικού αερίου που βιώνει η Ευρώπη εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν ενδέχεται να επιταχύνει την απεξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια, ωθώντας την παράλληλα ακόμα πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες σύμφωνα με το Reuters.
Η ιρανική επίθεση, που ανάγκασε την QatarEnergy, τη δεύτερη μεγαλύτερη εξαγωγέα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, να διακόψει την παραγωγή της την περασμένη εβδομάδα, εκτόξευσε τις ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου σχεδόν κατά 50%. Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε πόσο εκτεθειμένη παραμένει η Ευρώπη σε γεωπολιτικούς κραδασμούς πέρα από τα σύνορά της, αλλά και την ανάγκη να τεθεί η ενεργειακή ασφάλεια πάνω από κάθε άλλη προτεραιότητα.
Το Κατάρ κάλυψε μόλις περίπου το 4% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2025, σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στο άρθρο του Reuters, όμως καθώς αυτές οι ποσότητες δεν είναι πλέον διαθέσιμες, το οριακό φορτίο αερίου αναμένεται να προέρχεται ολοένα και περισσότερο από τις ΗΠΑ, τον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου και εξαγωγέα LNG παγκοσμίως.
Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να δώσει στις ΗΠΑ ακόμη μεγαλύτερη επιρροή, ώστε να πιέσουν την Ευρώπη να επιταχύνει την πλήρη απεξάρτησή της από το ρωσικό αέριο. Πρόκειται για στόχο που οι δυτικοί ηγέτες επιδιώκουν μέσω κυρώσεων από την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια.
Τυχόν προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο στη διάρκεια του πολέμου δεν αναμένεται να αλλάξει αυτή την πορεία για το φυσικό αέριο. Παράλληλα, η απειλή του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν την περασμένη εβδομάδα να διακόψει και τις εναπομείνασες ρωσικές εξαγωγές αερίου προς την Ευρώπη προσθέτει νέα ώθηση στην προσπάθεια περιορισμού αυτής της εξάρτησης.
Το ρωσικό αέριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των εισαγωγών της ΕΕ, ενώ η Ένωση έχει ορίσει ότι όλες οι εισαγωγές ρωσικού αερίου πρέπει να τερματιστούν έως τον Σεπτέμβριο του 2027. Ωστόσο, νομικές ασάφειες και παραθυράκια ενδέχεται να παρατείνουν την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο και μετά το 2028.
«Για την ΕΕ, το ρωσικό αέριο έχει υποχωρήσει, αλλά δεν έχει εκλείψει από το 2021»:
«Προμήθεια φυσικού αερίου προς την ΕΕ ανά πηγή, το 2021 σε σύγκριση με το 2025 (%)»
Η ρωσική επιρροή
Παρότι οι ΗΠΑ καλύπτουν πλέον το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG, η ρωσική κρατικά ελεγχόμενη Gazprom παραμένει ο κυρίαρχος προμηθευτής του υπερψυγμένου καυσίμου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, καθώς και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι ίδιες περιοχές απορροφούν σχεδόν το σύνολο του ρωσικού αερίου που εξακολουθεί να ρέει προς την Ευρώπη μέσω αγωγών, με το υπόλοιπο να εισέρχεται στις αγορές της ΕΕ μέσω του συστήματος TurkStream που συνδέει τη Ρωσία με την Τουρκία.
Σε αντίθεση με τη Βόρεια Ευρώπη, που τα τελευταία χρόνια διαφοροποίησε γρήγορα τις ενεργειακές της επιλογές με νέους τερματικούς σταθμούς LNG και διασυνδέσεις αγωγών, οι χώρες της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης παραμένουν δομικά εκτεθειμένες. Η περιορισμένη αποθήκευση, τα κατακερματισμένα τιμολόγια μεταφοράς και οι ανεπαρκώς ενοποιημένες αγορές διατηρούν το ρωσικό αέριο αγωγών εμπορικά πιο ελκυστικό.
Γι’ αυτό, στη Διατλαντική Σύνοδο για την Ασφάλεια Φυσικού Αερίου που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον στα τέλη Φεβρουαρίου, λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, το αμερικανικό μήνυμα ήταν σαφές: να επιταχυνθεί η ροή αμερικανικού LNG προς τις πιο ευάλωτες αγορές της Ευρώπης.
«Οι εισαγωγές αμερικανικού LNG από τις χώρες της ΕΕ ανά χώρα, σε εκατομμύρια κυβικά πόδια»
«Οι χώρες της ΕΕ αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 70% των εξαγωγών αμερικανικού LNG, από μόλις 10% πριν από μία δεκαετία»
Νέο ενεργειακό μέτωπο
Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι και Ευρωπαίοι υπουργοί Ενέργειας εστιάζουν σε ένα νέο εμβληματικό έργο, τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου, που συνδέει τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς LNG με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορούσε να αναπροσανατολίσει σε βάθος τις ροές εμπορίου φυσικού αερίου στην Κεντρική και Νότια Ευρώπη προς ατλαντικές αλυσίδες εφοδιασμού, παγιώνοντας μακροπρόθεσμες εισαγωγές LNG και μετατρέποντας τα Βαλκάνια στο επόμενο αναδυόμενο μέτωπο για τους εξαγωγείς.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, μεγάλοι αμερικανικοί εξαγωγείς, μεταξύ των οποίων η Cheniere και η Venture Global, έχουν συμφωνήσει να προμηθεύουν περίπου 8 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως στο πλαίσιο 20ετών συμβολαίων με εμπόρους και κυβερνήσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ο όγκος αυτός αντιστοιχεί περίπου στο 10% των αμερικανικών εξαγωγών LNG προς την ΕΕ το 2025.
Οι αγοραστές αυτοί έχουν στη συνέχεια υπογράψει μη δεσμευτικές συμφωνίες εισαγωγής με ευρωπαίους ενδιάμεσους, ώστε να στηριχθεί η ροή LNG μέσω αυτών των περιοχών. Η προθυμία των ευρωπαίων ηγετών να δεσμευθούν σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια αερίου, έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία κατά την οποία υπογράμμιζαν την ανάγκη μείωσης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στην Ευρώπη: οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια υπερισχύουν των αναγκών απανθρακοποίησης.
Τα εμπόδια
Η επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου μόνο δεδομένη δεν είναι. Τα διασυνοριακά τιμολόγια μεταξύ χωρών της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης παραμένουν απαγορευτικά υψηλά, αν και οι περιφερειακοί διαχειριστές προτείνουν μια νέα συμφωνία «υπερσυσκευασμένης» δέσμευσης, που θα επιτρέπει στους προμηθευτές να κλείνουν ολόκληρο τον διάδρομο με ένα και μόνο συμβόλαιο.
Παράλληλα, επιμένουν τα σημεία συμφόρησης στις υποδομές. Οι τερματικοί σταθμοί LNG δεν διαθέτουν επαρκή αποθηκευτική ικανότητα, κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να επεκταθούν οι υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης στη Βουλγαρία και την Ουκρανία, ώστε να καταστούν εφικτές ροές μεγάλης κλίμακας.
Επιπλέον, χωρίς οικονομική στήριξη από την ΕΕ για να καλυφθεί το πρόσθετο κόστος που απαιτείται προκειμένου οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς να αναβαθμίσουν το δίκτυο, το ρωσικό αέριο που παραδίδεται μέσω των υφιστάμενων αγωγών θα συνεχίσει να είναι φθηνότερο, υπονομεύοντας τις προσπάθειες διαφοροποίησης.
Τέλος, για να λειτουργήσει ο Κάθετος Διάδρομος σε μεγάλη κλίμακα, το LNG πρέπει να ρέει βόρεια από την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει σημαντική ανεκμετάλλευτη δυναμικότητα επαναεριοποίησης, συνολικού ύψους 58 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, επαρκή, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που παρατίθενται στο άρθρο, για να αυξήσει την προμήθεια αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη κατά περίπου 70%. Περίπου το μισό αυτής της δυναμικότητας θα μπορούσε δυνητικά να αξιοποιηθεί για τη μεταφορά ποσοτήτων μέσω του Διαδρόμου προς την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη.
Στην πράξη, ωστόσο, το ρωσικό αέριο εξακολουθεί να καταλαμβάνει σημαντικό μερίδιο της τουρκικής διαμετακομιστικής ικανότητας μέσω του TurkStream. Και σε έναν ολοένα πιο κατακερματισμένο γεωπολιτικό κόσμο, η Τουρκία ενδέχεται να μην είναι πρόθυμη να ευθυγραμμιστεί με τα συμφέροντα της Ευρώπης και των ΗΠΑ, ιδίως αν τα οικονομικά κίνητρα εξακολουθούν να καθιστούν ελκυστικότερη την εναλλακτική επιλογή.
Η νέα πραγματικότητα
Οι ΗΠΑ έχουν παρουσιάσει τις εξαγωγές LNG ως στοιχείο ζωτικής σημασίας για την οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης, τη βιομηχανική της ανάπτυξη και ακόμη και για τις νέες ανάγκες υποδομών της. Η σύγκρουση με το Ιράν έδειξε ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, αυτή η εκτίμηση είναι πιθανότατα ορθή.
Ορισμένοι μπορεί να αμφισβητήσουν κατά πόσο είναι συνετό να βαθύνει αυτή η εξάρτηση, ιδίως μετά την απόφαση των ΗΠΑ να προχωρήσουν στον πόλεμο με το Ιράν, παρότι γνώριζαν την πιθανή αναστάτωση που αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.
Ωστόσο, η Ευρώπη διαθέτει περιορισμένες εναλλακτικές επιλογές και ο περιορισμός της επιρροής της Μόσχας στις οικονομίες της ΕΕ που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε πολιτικές και οικονομικές πιέσεις ενδέχεται να αξίζει το σχετικό ρίσκο.
Πηγή: newsbomb.gr
