Είναι φωτογραφίες που δείχνουν πόσα έχουν αλλάξει σε λιγότερο από 50 χρόνια.
Γυναίκες που φορούν κοντές φούστες και εφαρμοστά φορέματα, οικογένειες που ψωνίζουν σε πολυκαταστήματα, σκιέρ που διασκεδάζουν στις πίστες… αυτή ήταν η πιο ανάλαφρη πλευρά της ζωής στο Ιράν πριν η επανάσταση του 1979 εγκαινιάσει το καταπιεστικό καθεστώς που υπάρχει τώρα.
Υπό την κυριαρχία του βασιλιά Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί, ο οποίος ήταν σύμμαχος της Βρετανίας και των ΗΠΑ, το χιτζάμπ απαγορευόταν επειδή υποστηρίχθηκε ότι καταπίεζε τις γυναίκες.
Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, πολλές γυναίκες στο Ιράν εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό και αναμειγνύονταν ελεύθερα με άνδρες.
Εκείνη την εποχή, ηθοποιοί που αργότερα απαγορεύτηκε να εμφανίζονται πόζαραν με κοντές φούστες για περιοδικά, ενώ οι ντόπιοι φωτογραφίζονταν να κάνουν σκι και να φορούν μαγιό. Άλλες εικόνες από περιοδικά δείχνουν γυναικεία ποπ συγκροτήματα, μια ηθοποιό να ποζάρει με τον σύζυγό της, σκηνοθέτη, και διαφημίσεις που παρουσιάζουν τη δυτική μόδα.
Επίσης, διακρίνονται οικογένειες που απολαμβάνουν τις εκδρομές τους για σκι στα βουνά γύρω από την Τεχεράνη.
Μεταξύ των γυναικών που απεικονίζονται είναι η Ιρανή ηθοποιός Φορουζάν. Όταν ξέσπασε η επανάσταση το 1979, όπως πολλές Ιρανές ηθοποιοί, στη Φορουζάν απαγορεύτηκε να παίζει ρόλους σε ταινίες και απομονώθηκε όλο και περισσότερο μέχρι τον θάνατό της το 2016.
Το κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών στο Ιράν άνθισε μετά την άνοδο του Ρεζά Σαχ Παχλαβί.Εκτός από την απαγόρευση του χιτζάμπ, ο Παχλαβί παραχώρησε στις γυναίκες το δικαίωμα ψήφου. Ο Νόμος για την Προστασία της Οικογένειας έδωσε στις γυναίκες μεγαλύτερα δικαιώματα, όπως η δυνατότητα διαζυγίου και η απαγόρευση του γάμου κάτω των 15 ετών.
Υπό τον Σάχη, οι Ιρανοί απολάμβαναν την πολυτέλεια νέων κολεγίων, πανεπιστημίων και βιβλιοθηκών. Τα γυμνάσια ήταν δωρεάν για όλους και η οικονομική υποστήριξη παραχωρήθηκε στους φοιτητές πανεπιστημίου.
Ο Σάχης ώθησε επίσης τη χώρα να υιοθετήσει έναν δυτικό προσανατολισμένο κοσμικό εκσυγχρονισμό, επιτρέποντας κάποιο βαθμό πολιτιστικής ελευθερίας.
Ωστόσο, υπήρχε επίσης εκτεταμένη λογοκρισία στη χώρα και ο Σάχης κατέστειλε την πολιτική διαφωνία. Η καταστολή των κομμουνιστών και των ισλαμιστών οδήγησε επίσης στη φυλάκιση και τα βασανιστήρια πολλών.
Με τις φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις του και τη σκληρή μεταχείριση των πολιτικών του αντιπάλων, ο Σάχης έκανε εχθρούς του τους οπαδούς των παραδοσιακών αξολων και τους φονταμενταλιστές. Αυτές οι ομάδες, μαζί με το γεγονός ότι ο Σάχης θεωρούνταν μαριονέτα των ΗΠΑ, κορυφώθηκαν με την ανατροπή της μοναρχίας το 1979.
Ο Σάχης, ο οποίος έπασχε από καρκίνο, έφυγε από τη χώρα και ο σκληροπυρηνικός Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί επέστρεψε από την εξορία. Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί, ο οποίος ζούσε εξόριστος στη Γαλλία, ανακοίνωσε τη δημιουργία Ισλαμικής δημοκρατίας. Το κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών γρήγορα υποχώρησε.
Η χρήση του χιτζάμπ εφαρμόστηκε, πολλά από τα δικαιώματα που τους είχαν παραχωρηθεί αφαιρέθηκαν και η υπουργός Παιδείας στο Ιράν, Φαροχρού Πάρσα, βρέιθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Υπό την ηγεσία του Χομεϊνί, η Διεθνής Αμνηστία εκτίμησε ότι ο αριθμός των εκτελέσεων που πραγματοποιήθηκαν στο Ιράν ήταν μεγαλύτερος από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο μαζί.
Μια γυναίκα που συνελήφθη να φοράει κραγιόν στη βόρεια πόλη Ταμπρίζ λέγεται ότι μαστιγώθηκε 101 φορές στην πιο πολυσύχναστη περιοχή της πόλης.
Τις ημέρες που ακολούθησαν την επανάσταση, φοιτητές που υποστήριζαν τον Χομεϊνί εισέβαλαν στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη και πήραν ομήρους 66 μέλη του προσωπικού της για 444 ημέρες.
Η λαϊκή οργή κατά των ΗΠΑ είχε τις ρίζες της στο πραξικόπημα του 1953, κατά το οποίο ο εκλεγμένος πρωθυπουργός του Ιράν ανετράπη με τη βοήθεια της CIA και εδραίωσε την εξουσία του Σάχη.
Σήμερα, οι εφημερίδες λογοκρίνονται, οι διαμαρτυρίες καταστέλλονται επιθετικά και οι γυναίκες δεν έχουν καμία νομική προστασία κατά της ενδοοικογενειακής βίας ή της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Iράν, τότε και τώρα:
Σπουδές το 1977: Ενώ πολλές γυναίκες φοιτούσαν ήδη στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κατά την εποχή της επανάστασης, τα επόμενα χρόνια παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στον αριθμό των φοιτητών στο πανεπιστήμιο. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στο γεγονός ότι οι αρχές κατάφεραν να πείσουν τις συντηρητικές οικογένειες που ζούσαν σε αγροτικές περιοχές να επιτρέψουν στις κόρες τους να σπουδάσουν μακριά από το σπίτι.
«Προσπάθησαν να εμποδίσουν τις γυναίκες να φοιτήσουν στο πανεπιστήμιο, αλλά υπήρξε τέτοια αντίδραση που αναγκάστηκαν να τους επιτρέψουν να επιστρέψουν», λέει στο BBC η Βαρώνη Χαλέχ Αφσάρ, καθηγήτρια γυναικείων σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης, η οποία μεγάλωσε στο Ιράν τη δεκαετία του 1960.
«Μερικοί μορφωμένοι άνθρωποι έφυγαν από το Ιράν και οι αρχές συνειδητοποίησαν ότι για να διοικήσουν τη χώρα έπρεπε να εκπαιδεύσουν τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες».
Κομμωτήρια: «Ακόμη και μετά την Ισλαμική Επανάσταση, τα κομμωτήρια συνέχισαν να υπάρχουν», λέει η καθηγήτρια Αφσάρ. «Σήμερα δεν θα έβλεπες άντρα μέσα στο κομμωτήριο – και οι γυναίκες θα ήξεραν να καλύπτουν τα μαλλιά τους μόλις έβγαιναν από την πόρτα. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί επίσης να διατηρούν μυστικά κομμωτήρια στα σπίτια τους όπου άνδρες και γυναίκες μπορούν να συναναστραφούν».
Ψώνια νυφικών και προερτοιμασίες για γάμο: «Τα νυφικά που εκτίθενται είναι όλα δυτικά – οι Ιρανές γυναίκες ουσιαστικά θα φορούν ό,τι θέλουν, αρκεί να είναι κεκλεισμένων των θυρών», εξηγεί η Afshar. «Οι γάμοι και τα πάρτι υποτίθεται ότι είναι διαχωρισμένα, οπότε δεν έχει σημασία τι φοράτε αν υπάρχουν μόνο γυναίκες καλεσμένες. Υπάρχουν όμως και μικτά πάρτι που εξακολουθούν να πραγματοποιούνται – κάποιοι προσλαμβάνουν πορτιέρηδες για να φυλάνε την πόρτα, άλλοι πληρώνουν την τοπική αστυνομία για να κλείνει τα μάτια».
Περπατώντας στην Τεχεράνη: Δεν επιλέγουν όλες οι γυναίκες στο Ιράν να φορούν το μαύρο τσαντόρ, έναν μανδύα που καλύπτει το σώμα από την κορυφή ως τα νύχια και αφήνει εκτεθειμένο μόνο το πρόσωπο. Πολλές προτιμούν να φορούν χαλαρά εφαρμοστά μαντήλια και παλτό. «Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο πίσω σπρώχνεις το μαντήλι σου; Οι γυναίκες έχουν τις δικές τους μικρές πράξεις αντίστασης και συχνά προσπαθούν όσο το δυνατόν περισσότερο να σπρώξουν τα μαντήλια τους προς τα πίσω», λέει η Afshar.
Παραλία στην Κασπία Θάλασσα το 2005: Απαγορεύεται στις Ιρανές γυναίκες να κάνουν μπάνιο δημόσια φορώντας μαγιό. «Οι άνδρες και οι γυναίκες δεν υποτίθεται ότι κολυμπούν μαζί – αλλά βρίσκουν τρόπους να το παρακάμψουν νοικιάζοντας βάρκες για να τις πάνε μακριά στη θάλασσα, όπου μπορούν να κολυμπήσουν δίπλα-δίπλα», λέει η Afshar.
Πηγή: Daily Mail, BBC
